\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi \u0130leti\u015fim Fak\u00fcltesi Gazetecilik B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. S\u00fcleyman \u0130rvan, son d\u00f6nemde artan \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n medyada sunulu\u015f bi\u00e7imine ili\u015fkin \u00f6nemli uyar\u0131larda bulundu.<\/p>\n
\u015eiddet haberlerinde ayr\u0131nt\u0131 taklit riskini art\u0131r\u0131yor<\/strong><\/p>\n Prof. Dr. S\u00fcleyman \u0130rvan, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n, \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n medya taraf\u0131ndan ayr\u0131nt\u0131l\u0131, dramatize edilmi\u015f ve s\u00fcrekli tekrar edilen bi\u00e7imde sunulmas\u0131n\u0131n baz\u0131 k\u0131r\u0131lgan bireylerde taklit davran\u0131\u015f\u0131 riskini art\u0131rabildi\u011fini g\u00f6sterdi\u011fine i\u015faret ederek, \u201c\u00d6zellikle \u00f6fke dolu, yaln\u0131zl\u0131k duygusu, d\u0131\u015flanm\u0131\u015fl\u0131k duygusu ta\u015f\u0131yan ki\u015filer i\u00e7in bu t\u00fcrden ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fiddet haberleri tetikleyici etki yapabiliyor. \u015eiddet olay\u0131n\u0131n haberle\u015ftirilmesi s\u00fcrecinde failin eylemi ad\u0131m ad\u0131m anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu bir \u2018y\u00f6ntem k\u0131lavuzu\u2019 gibi alg\u0131lanabiliyor. Failin isminin, foto\u011fraf\u0131n\u0131n, ki\u015fisel hikayesinin haberde \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, benzer \u00f6zellikler ta\u015f\u0131yan bireylerde \u2018tan\u0131nma motivasyonu\u2019 olu\u015fturabiliyor.\u201d dedi.<\/p>\n Haber alma hakk\u0131 ile zarar vermeme ilkesi aras\u0131nda denge \u015fart<\/strong><\/p>\n Bu t\u00fcrden olumsuz etkiler ba\u011flam\u0131nda medya etik kodlar\u0131nda \u015fiddetin haberle\u015ftirilme bi\u00e7imine ili\u015fkin ilkeler bulundu\u011funa dikkat \u00e7eken Prof. Dr. \u0130rvan, \u201c\u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye Gazeteciler Cemiyeti\u2019nin Hak ve Sorumluluk Bildirgesine g\u00f6re, \u2018Gazeteci \u015fiddeti \u00f6zendirici yay\u0131n yapmamal\u0131d\u0131r.\u2019\u201d diye konu\u015ftu.\u00a0<\/p>\n \u201cMedya haber yaparken toplumun haber alma hakk\u0131 ile zarar vermeme ilkesi aras\u0131nda bir denge kurabilmelidir.\u201d diyen Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cHaberi vermeli ama sorumlu bi\u00e7imde vermelidir. Failin ad\u0131n\u0131, foto\u011fraf\u0131n\u0131 ve hayat hik\u00e2yesini gereksiz bi\u00e7imde \u00f6ne \u00e7\u0131karmamal\u0131, sald\u0131rgan\u0131 ve eylemi y\u00fcceltici ifadelerden ka\u00e7\u0131nmal\u0131, y\u00f6ntem, ara\u00e7, zamanlama gibi taklit edilebilir detaylar\u0131 vermemeli, sansasyonel betimlemelerden ka\u00e7\u0131nmal\u0131d\u0131r.\u201d ifadesinde bulundu.\u00a0<\/p>\n Sansasyonel dil toplumsal alg\u0131y\u0131 \u015fekillendiriyor<\/strong><\/p>\n Medya dilinde s\u0131k\u00e7a kullan\u0131lan \u201ckan donduran\u201d, \u201cdeh\u015fet anlar\u0131\u201d gibi ifadelerin de yaln\u0131zca dikkat \u00e7ekici olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayn\u0131 zamanda toplumun olaylar\u0131 alg\u0131lama bi\u00e7imini \u015fekillendirdi\u011fini s\u00f6yleyen Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cBu ifadeler risk alg\u0131s\u0131n\u0131 abart\u0131r, toplumda korku ve kayg\u0131 yarat\u0131r. \u00d6zellikle hassas bireylerde \u00e7aresizlik duygusunu besler. \u00c7ok s\u0131k tekrarland\u0131klar\u0131nda da toplumda duyars\u0131zla\u015fmaya neden olabilir. \u0130nsanlar \u015fiddete al\u0131\u015f\u0131r ve empati duygumuz k\u00f6relmeye ba\u015flar.\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n Bilgi verme sorumlulu\u011fu ile toplumsal ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma aras\u0131nda denge kurabilmenin gazetecili\u011fin en zor ama en temel meselelerinden biri oldu\u011funu kaydeden Prof. Dr. S\u00fcleyman \u0130rvan, \u201c\u00c7\u00f6z\u00fcm, bunlardan birinden vazge\u00e7mekten de\u011fil, haberi etik ilkeler \u00e7er\u00e7evesinde olu\u015fturmaktan ge\u00e7er. Bu da sorumlu gazetecili\u011fin bir gere\u011fidir. Elbette \u00f6zellikle dijital medyan\u0131n t\u0131k odakl\u0131 habercilik anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde bu \u00f6nerilerin hayata ge\u00e7irilmesi hi\u00e7 kolay de\u011fil. Bu noktada iyi gazetecili\u011fi te\u015fvik edecek mekanizmalar bulmam\u0131z ve geli\u015ftirmemiz gerekiyor.\u201d dedi. \u00a0 \u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n Ma\u011fdur g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri ikincil travmay\u0131 derinle\u015ftiriyor<\/strong><\/p>\n Ma\u011fdurlara ait g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin ve \u00f6zel bilgilerin payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n ise \u201cikincil travma\u201d yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Prof. Dr. \u0130rvan, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n \u201cMa\u011fdurlara ait g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin ve \u00f6zel bilgilerin payla\u015f\u0131lmas\u0131, yaln\u0131zca olay\u0131n kendisiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir etki yaratmaz, ikincil travma dedi\u011fimiz dolayl\u0131 travmaya ve kal\u0131c\u0131 sonu\u00e7lara yol a\u00e7abilir. Aileler a\u00e7\u0131s\u0131ndan, yak\u0131n\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f ya da zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f ki\u015filer i\u00e7in, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin tekrar tekrar yay\u0131nlanmas\u0131 sald\u0131r\u0131 an\u0131n\u0131 zihinde s\u00fcrekli yeniden canland\u0131r\u0131r.\u00a0<\/strong>Ailelerde kontrol kayb\u0131 ve \u00f6fke duygusu yarat\u0131r. Ac\u0131lar\u0131 kal\u0131c\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r. Toplum da yo\u011fum ve dramatik g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere maruz kald\u0131k\u00e7a bundan olumsuz bi\u00e7imde etkilenebilir. Tehdit alg\u0131s\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fct\u00fcr ve hi\u00e7birimiz g\u00fcvende de\u011filiz duygusunu yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131r.\u201d<\/p>\n Sald\u0131rgan\u0131n hik\u00e2yesi kahramanla\u015ft\u0131rma riskini art\u0131r\u0131yor<\/strong><\/p>\n Sald\u0131rgan\u0131n hayat hik\u00e2yesine odaklanan haber dilinin dolayl\u0131 bir \u201ckahramanla\u015ft\u0131rma\u201d riski ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7eken Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cMedya neyi uzun uzun anlat\u0131rsa, okur\/izleyici onu \u00f6nemli saymaya ba\u015flar. Medyan\u0131n b\u00f6yle bir g\u00fcc\u00fc oldu\u011funun fark\u0131nda olmam\u0131z gerekiyor. Sald\u0131rgan\u0131n \u00e7ocuklu\u011funa, travmalar\u0131na, aile ya\u015fant\u0131s\u0131na odaklan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, toplumda bu ki\u015fi incelenmeye de\u011fer duygusu olu\u015fur. Ayr\u0131ca, sald\u0131rgan\u0131n kendisine benzeyen akranlar\u0131 aras\u0131nda \u00f6zde\u015fle\u015fme hissi olu\u015fturur, o da benim gibiymi\u015f, ben de yapabilirim duygusuna yol a\u00e7abilir. Medya, bu t\u00fcrden sald\u0131r\u0131larda oda\u011f\u0131na sald\u0131rgan\u0131 de\u011fil, ma\u011fdurlar\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131 almal\u0131d\u0131r.\u201d diye konu\u015ftu. \u00a0<\/p>\n Kontrols\u00fcz payla\u015f\u0131mlar risk olu\u015fturuyor\u2026<\/strong><\/p>\n Sosyal medyada kontrols\u00fcz bi\u00e7imde yay\u0131lan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin de ciddi riskler bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Prof. Dr. \u00a0\u0130rvan, \u201cBu konu sadece gazetecileri de\u011fil, her biri bir \u2018mikro-yay\u0131nc\u0131\u2019 haline gelen t\u00fcm sosyal medya kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 ilgilendiriyor. Olay an\u0131na ait g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin sosyal medyada kontrols\u00fcz bi\u00e7imde payla\u015f\u0131m\u0131na s\u0131k\u00e7a tan\u0131k oluyoruz. Baz\u0131lar\u0131 bunu fark\u0131nda olmadan yap\u0131yor baz\u0131lar\u0131 da be\u011feni almak, takip\u00e7i kazanmak i\u00e7in yap\u0131yor. Ancak her sosyal medya kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n sorumlu birer yay\u0131nc\u0131 gibi hareket etmesi ve \u00f6ncelikle do\u011frulanmam\u0131\u015f bilgileri payla\u015fmaktan ka\u00e7\u0131nmas\u0131 gerekir. \u0130kinci olarak, sald\u0131r\u0131 an\u0131n\u0131 g\u00f6steren g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin de payla\u015f\u0131lmamas\u0131 gerekir \u00e7\u00fcnk\u00fc b t\u00fcrden payla\u015f\u0131mlar \u00f6\u011fretici olabilir ve taklit sald\u0131r\u0131lara yol a\u00e7abilir.\u201d ifadesinde bulundu.<\/p>\n \u00d6nleyici ve \u00e7\u00f6z\u00fcm odakl\u0131 gazetecilik \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor<\/strong><\/p>\n Medyan\u0131n yaln\u0131zca \u015fiddeti aktaran de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcreten bir rol \u00fcstlenmesi gerekti\u011fini belirten Prof. Dr. S\u00fcleyman \u0130rvan, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n \u201cBu konu \u00f6nleyici gazetecilik ve \u00e7\u00f6z\u00fcm gazetecili\u011fi olarak adland\u0131r\u0131lan iki \u00f6nemli gazetecilik yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getiriyor. \u00d6nleyici gazetecilik, toplumsal sorunlar\u0131 kriz a\u015famas\u0131na gelmeden \u00f6nce g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmay\u0131 ama\u00e7layan bir habercilik anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131mda medya, yaln\u0131zca ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olaylar\u0131 aktaran bir mecra de\u011fil, potansiyel riskleri erken a\u015famada tespit eden ve kamuoyunu uyaran bir i\u015flev \u00fcstlenir. Ancak burada \u00f6nemli bir soru ortaya \u00e7\u0131kar: Geleneksel olarak \u201colay olduktan sonra haber yapma\u201d refleksi \u00fczerine kurulu bir medya d\u00fczeninde, ger\u00e7ekten \u00f6nleyici bir gazetecilik ne kadar m\u00fcmk\u00fcn olabilir? Bu soru, sadece gazetecilik prati\u011fini de\u011fil, ayn\u0131 zamanda medya kurumlar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 ve habercilik \u00f6nceliklerini de tart\u0131\u015fmay\u0131 gerektirir. \u0130kinci olarak, \u00e7\u00f6z\u00fcm gazetecili\u011fi yakla\u015f\u0131m\u0131, haberin oda\u011f\u0131n\u0131 sorunlar\u0131n aktar\u0131m\u0131ndan \u00e7\u0131kararak \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131na ve iyi uygulama \u00f6rneklerine geni\u015fleten bir yakla\u015f\u0131m\u0131 ifade eder. Bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re gazetecilik, sadece \u201cne oldu?\u201d sorusunu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u201cbu sorun nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclebilir?\u201d sorusunu da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle \u015fiddet haberleri ba\u011flam\u0131nda bu yakla\u015f\u0131m, yaln\u0131zca olay\u0131n kendisine odaklanmak yerine, uzman g\u00f6r\u00fc\u015flerine, \u00f6nleyici politikalara, uluslararas\u0131 deneyimlere ve uygulanabilir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerine yer verilmesini \u00f6nerir.\u201d<\/p>\n Yasak\u00e7\u0131 yakla\u015f\u0131mlar kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmiyor<\/strong><\/p>\n \u015eiddet olaylar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan s\u0131k\u00e7a g\u00fcndeme gelen yasak\u00e7\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmedi\u011fini dile getiren Prof. Dr. \u0130rvan, \u201cSon olarak \u015funu eklemek isterim. \u00dclkemizde ne zaman bir ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131 olsa genelde ilk akla gelen \u00e7\u00f6z\u00fcm, sosyal medyaya giri\u015fi k\u0131s\u0131tlayal\u0131m, oyunlar\u0131 yasaklayal\u0131m \u015feklinde oluyor. Ancak bu t\u00fcrden \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin \u00e7are olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcyoruz. Yapmam\u0131z gereken, sorumlu gazetecilik pratiklerini te\u015fvik etmek, sosyal medyan\u0131n sorumlu kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin sosyal medya okuryazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak, \u015fiddet \u00fcreten ko\u015fullar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba harcamakt\u0131r.\u201d \u015feklinde s\u00f6zlerini tamamlad\u0131.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi \u0130leti\u015fim Fak\u00fcltesi Gazetecilik B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 Prof.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11022,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-11021","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11021","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11021"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11021\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11023,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11021\/revisions\/11023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11022"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11021"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11021"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11021"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}