{"id":17048,"date":"2026-05-13T11:18:13","date_gmt":"2026-05-13T11:18:13","guid":{"rendered":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/2026\/05\/13\/kimyasallar-yerine-doga-tarimda-mantar-devrimi\/"},"modified":"2026-05-13T11:18:14","modified_gmt":"2026-05-13T11:18:14","slug":"kimyasallar-yerine-doga-tarimda-mantar-devrimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/2026\/05\/13\/kimyasallar-yerine-doga-tarimda-mantar-devrimi\/","title":{"rendered":"Kimyasallar Yerine Do\u011fa: Tar\u0131mda Mantar Devrimi"},"content":{"rendered":"<p> <em><strong>Tar\u0131m, artan n\u00fcfus ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi gibi k\u00fcresel zorluklar kar\u015f\u0131s\u0131nda her zamankinden daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ve \u00e7evre dostu \u00e7\u00f6z\u00fcmlere ihtiya\u00e7 duyuyor. Geleneksel tar\u0131m y\u00f6ntemlerinde yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan kimyasallar k\u0131sa vadede verimi art\u0131rsa da uzun vadede toprak sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na, su kaynaklar\u0131na ve insan ya\u015fam\u0131na zarar verebiliyor. Bu nedenle bilim insanlar\u0131, do\u011fayla uyumlu alternatif y\u00f6ntemler geli\u015ftirmeye odaklan\u0131yor.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Bu yakla\u015f\u0131mlardan biri de Ac\u0131badem \u00dcniversitesi Medikal Biyoteknoloji Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi ve Sa\u011fl\u0131k Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc M\u00fcd\u00fcr\u00fc Prof. Dr. G\u00fcnseli Bayram Ak\u00e7ap\u0131nar\u2019\u0131n ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak yer ald\u0131\u011f\u0131 uluslararas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada ele al\u0131nd\u0131. Joint Genome Institute destekli projenin ilk bilimsel yay\u0131n\u0131 olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131yan \u00e7al\u0131\u015fma, d\u00fcnyan\u0131n en sayg\u0131n bilimsel dergilerinden Nature Microbiology\u2019de yay\u0131mland\u0131. Ara\u015ft\u0131rma, tar\u0131mda kimyasallara alternatif olarak mantarlar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 bilimsel temellerle yeniden de\u011ferlendiriyor\u2026<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Tar\u0131m\u0131n gelece\u011fini do\u011fayla uyumlu y\u00f6ntemlerde arayan bu kapsaml\u0131 ara\u015ft\u0131rma, \u00f6zellikle \u201cTrichoderma\u201d ad\u0131 verilen faydal\u0131 mantarlar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir tar\u0131mdaki rol\u00fcn\u00fc ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde ortaya koyuyor. Konuya ili\u015fkin de\u011ferlendirmede bulunan Prof. Dr. G\u00fcnseli Bayram Ak\u00e7ap\u0131nar, \u201cBiz bu \u00e7al\u0131\u015fmada, do\u011fada zaten bulunan ve topra\u011fa fayda sa\u011flayan mantarlar\u0131n tar\u0131mda nas\u0131l daha etkili kullan\u0131labilece\u011fini inceledik. Amac\u0131m\u0131z, ekosistem dengesini g\u00f6zeterek bitkileri daha do\u011fal yollarla koruyabilmek\u201d diyor.<\/p>\n<p>Bu faydal\u0131 mantarlar\u0131n, bitkilerin ekolojik ortam\u0131nda yer alarak onlar\u0131 zararl\u0131 mikroorganizmalara kar\u015f\u0131 korudu\u011funu belirten Prof. Dr. G\u00fcnseli Bayram Ak\u00e7ap\u0131nar, \u201cBu mantarlar hem hastal\u0131k yapan etkenlerle m\u00fccadele ediyor hem de bitkinin daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 b\u00fcy\u00fcmesine katk\u0131 sa\u011fl\u0131yor. B\u00f6ylece daha az kimyasal kullanarak verimli \u00fcretim yapmak m\u00fcmk\u00fcn hale geliyor\u201d ifadelerini kullan\u0131yor\u2026<\/p>\n<p><strong>Hedef, Do\u011faya Zarar Vermeden \u00dcretimi Art\u0131rmak<\/strong><\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rman\u0131n yaln\u0131zca verim art\u0131\u015f\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Prof. Dr. G\u00fcnseli Bayram Ak\u00e7ap\u0131nar, \u201cTopra\u011fa verilen kimyasallar zamanla suya, havaya ve dolayl\u0131 olarak insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na da zarar verebiliyor. Bizim \u00fczerinde durdu\u011fumuz y\u00f6ntem ise do\u011faya zarar vermeden \u00fcretimi art\u0131rmay\u0131 hedefliyor. Yani hem \u00e7evre korunuyor hem de daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131daya ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn oluyor\u201d diyor.<\/p>\n<p>Prof. Dr. G\u00fcnseli Bayram Ak\u00e7ap\u0131nar, elde edilen bulgular\u0131n tar\u0131mda daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir yakla\u015f\u0131m\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7abilece\u011fini de ifade ediyor: \u201cGelecekte tar\u0131mda do\u011fayla uyumlu y\u00f6ntemlerin daha fazla yer bulaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bu t\u00fcr faydal\u0131 mantarlar da bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olacak\u201d\u2026<\/p>\n<p>D\u00fcnya genelinde her y\u0131l milyonlarca ton kimyasal pestisit kullan\u0131m\u0131, topra\u011f\u0131, su kaynaklar\u0131n\u0131 ve ekosistemi tehdit ediyor. Bu durum, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da do\u011frudan etkileyen bir halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunu haline geliyor. Prof. Dr. G\u00fcnseli Bayram Ak\u00e7ap\u0131nar, biyolojik m\u00fccadele y\u00f6ntemlerinin tar\u0131mda giderek daha fazla \u00f6nem kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve do\u011fa temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin uzun vadede daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir sonu\u00e7lar sundu\u011funu vurguluyor. Do\u011fan\u0131n kendi mekanizmalar\u0131na dayanan biyolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin \u00f6nemine dikkat \u00e7eken \u00e7al\u0131\u015fma, mantarlar\u0131n tar\u0131mda aktif birer \u201cdo\u011fal m\u00fcttefik\u201d olarak kullan\u0131labilece\u011fini ortaya koyuyor.<\/p>\n<h3><strong>\u00a0Tar\u0131mda Kimyasal Yerine Biyolojik G\u00fc\u00e7: Trichoderma Mantar\u0131<\/strong><\/h3>\n<p>Trichoderma, do\u011fada yayg\u0131n olarak bulunan ve bitki k\u00f6kleriyle etkile\u015fime girerek b\u00fcy\u00fcmeyi destekleyen bir mantar cinsi olarak biliniyor. Ancak bu geni\u015f ailenin yaln\u0131zca k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bug\u00fcne kadar tar\u0131mda kullan\u0131ld\u0131. Prof. Dr. G\u00fcnseli Bayram Ak\u00e7ap\u0131nar, Trichoderma t\u00fcrlerinin \u00e7e\u015fitlili\u011finin ve i\u015flevlerinin hen\u00fcz tam olarak ke\u015ffedilmedi\u011fini, bu nedenle daha kapsaml\u0131 ara\u015ft\u0131rmalara ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funu ifade ediyor. Ara\u015ft\u0131rma kapsam\u0131nda, Trichoderma\u2019n\u0131n 500\u2019\u00fc a\u015fk\u0131n t\u00fcr\u00fcne dair bilgi eksikli\u011fi ilk kez bu \u00f6l\u00e7ekte ele al\u0131nd\u0131. Uluslararas\u0131 ekip, 37 farkl\u0131 Trichoderma alt t\u00fcr\u00fcn\u00fc genomik, ekolojik ve fizyolojik a\u00e7\u0131dan analiz ederek, bug\u00fcne kadar yap\u0131lm\u0131\u015f en kapsaml\u0131 \u201cfenogenomik\u201d \u00e7al\u0131\u015fmalardan birini ger\u00e7ekle\u015ftirdi. 140\u2019tan fazla \u00f6zellik \u00f6l\u00e7\u00fclerek, makine \u00f6\u011frenmesi y\u00f6ntemleriyle gen-fenotip ili\u015fkileri haritaland\u0131.<\/p>\n<h3><strong>Mantarlar Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131yor?<\/strong><\/h3>\n<p>Ara\u015ft\u0131rma bulgular\u0131na g\u00f6re Trichoderma\u2019n\u0131n k\u00f6keni 66 ila 100 milyon y\u0131l \u00f6ncesine, yani Ge\u00e7 Kretase d\u00f6nemine uzan\u0131yor. Bu d\u00f6nem, \u00e7i\u00e7ekli bitkilerin yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve ekosistemlerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irdi\u011fi bir zaman dilimi olarak biliniyor. Prof. Dr. G\u00fcnseli Bayram Ak\u00e7ap\u0131nar, bu evrimsel s\u00fcrecin mantarlar\u0131n farkl\u0131 \u00e7evresel ko\u015fullara uyum sa\u011flamas\u0131nda kritik rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. \u00c7al\u0131\u015fma, bu mantarlar\u0131n asl\u0131nda toprakta de\u011fil, a\u011fa\u00e7 y\u00fczeyleri ve orman ekosistemlerinde evrimle\u015fti\u011fini ortaya koyarak, tar\u0131mda kullan\u0131m bi\u00e7imlerine dair \u00f6nemli bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 sunuyor.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmada elde edilen en dikkat \u00e7ekici bulgulardan biri, Trichoderma t\u00fcrlerinin di\u011fer mantarlar\u0131 hedef alarak onlar\u0131 bask\u0131layabilme yetene\u011fi oldu. Prof. Dr. G\u00fcnseli Bayram Ak\u00e7ap\u0131nar, bu \u00f6zelli\u011fin tar\u0131mda biyolojik m\u00fccadele a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir avantaj sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor. Bu \u00f6zellik, bitkilerde hastal\u0131\u011fa neden olan patojen mantarlar\u0131n do\u011fal yollarla kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. \u00c7al\u0131\u015fmada incelenen alt t\u00fcrlerinin bitki b\u00fcy\u00fcmesini destekledi\u011fi; k\u00f6k geli\u015fimi, biyok\u00fctle art\u0131\u015f\u0131 ve stres tolerans\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 belirlendi.<\/p>\n<h3>Ancak ara\u015ft\u0131rma yaln\u0131zca umut verici sonu\u00e7lar de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00f6nemli uyar\u0131lar da i\u00e7eriyor. Baz\u0131 Trichoderma t\u00fcrlerinin bitkilere zarar verebildi\u011fi ve hatta belirli ko\u015fullarda insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan risk olu\u015fturabilece\u011fi ortaya kondu. \u00d6zellikle baz\u0131 t\u00fcrlerin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 zay\u0131f bireylerde enfeksiyona neden olabilece\u011fi vurguland\u0131.<\/h3>\n<p>Prof. Dr. G\u00fcnseli Bayram Ak\u00e7ap\u0131nar, bu nedenle tar\u0131mda kullan\u0131lacak mikroorganizmalar\u0131n dikkatle se\u00e7ilmesi ve kapsaml\u0131 biyog\u00fcvenlik de\u011ferlendirmelerinden ge\u00e7irilmesi gerekti\u011fini belirterek, \u201cTar\u0131mda kullan\u0131lacak biyolojik ajanlar\u0131n t\u00fcr baz\u0131nda dikkatle de\u011ferlendirilmesi gerekiyor\u201d \u015feklinde konu\u015fuyor.\u00a0<\/p>\n<h3>\u00a0<strong>Do\u011fayla Uyumlu, Kimyasallardan Uzak Tar\u0131m<\/strong><\/h3>\n<p>Ara\u015ft\u0131rma, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir tar\u0131m\u0131n yaln\u0131zca kimyasallardan uzakla\u015fmak de\u011fil, do\u011fay\u0131 b\u00fct\u00fcnc\u00fcl olarak anlamakla m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu ortaya koyuyor. Prof. Dr. G\u00fcnseli Bayram Ak\u00e7ap\u0131nar, Trichoderma gibi mikroorganizmalar\u0131n do\u011fru kullan\u0131lmas\u0131 halinde hem \u00fcretim verimlili\u011finin hem de ekosistem sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n birlikte korunabilece\u011fini vurguluyor.\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tar\u0131m, artan n\u00fcfus ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi gibi k\u00fcresel zorluklar kar\u015f\u0131s\u0131nda her zamankinden daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ve \u00e7evre dostu \u00e7\u00f6z\u00fcmlere ihtiya\u00e7 duyuyor.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17049,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-17048","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17048","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17048"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17048\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17050,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17048\/revisions\/17050"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17049"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17048"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17048"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17048"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}