\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi Kurucu Rekt\u00f6r\u00fc ve Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan “Aileye Bilgelik A\u015f\u0131s\u0131” adl\u0131 kitab\u0131nda, dijital d\u00fcnyan\u0131n aile i\u00e7indeki sorunlar\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerini ele ald\u0131.\u00a0<\/p>\n
Dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, ki\u015finin \u00f6zg\u00fcr iradesini ortadan kald\u0131rabilir<\/strong><\/p>\n Dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ki\u015finin dijital ara\u00e7larla kontrols\u00fcz ve i\u015flevselli\u011fini bozacak d\u00fczeyde me\u015fgul olmas\u0131 olarak tan\u0131mlayan Prof. Dr. Tarhan, bu durumu ikiye ay\u0131r\u0131yor ve \u201cBirincisi dependence dedi\u011fimiz k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m. \u0130kincisi ise addiction dedi\u011fimiz, ki\u015fiyi adeta esir alan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k. Bu a\u015famada art\u0131k ki\u015finin \u00f6zg\u00fcr iradesi zay\u0131flar, davran\u0131\u015f\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k y\u00f6netir. Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n ilk belirtisi, ki\u015finin yapt\u0131\u011f\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131n, eylemlerin hayat\u0131ndaki en \u00f6ncelikli ve \u00f6nemli bir konu haline gelmesidir. 60 dakikan\u0131n 50 dakikas\u0131nda onu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bir \u015feylere ilgilenirken bile \u2018Ne yapar\u0131m da hemen dijital oyun oynar\u0131m, ne yapar\u0131m da hemen dijital bir ortama girerim\u2019 tarz\u0131nda devaml\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 zihinsel u\u011fra\u015f i\u00e7indedir. Dijital kumar ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 da dijital oyun ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k i\u00e7ine girer.\u201d dedi.<\/p>\n Beyinde dopamin sistemi nas\u0131l etkileniyor?<\/strong><\/p>\n \u201cSon yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n da \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131 gibi benzer hastal\u0131k oldu\u011fu tespit edildi.\u201d diyen Prof. Dr. Tarhan, \u201cBa\u011f\u0131ml\u0131l\u0131kta da dijital, e\u011flence, madde haz unsurlar\u0131yla me\u015fgul olanlarda bir m\u00fcddet sonra preaddiction, yani ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k \u00f6ncesi bir durum oluyor ve beynindeki dopamin resept\u00f6rleri bozuluyor. \u015eekerdeki ins\u00fclin resept\u00f6rleri bozuldu\u011fu gibi, dopamin resept\u00f6rleri de bozuluyor. Bir m\u00fcddet sonra dopamin resept\u00f6rleri daha \u00e7ok dopamin istiyor, daha \u00e7ok haz istiyor. Bundan sonra da dopamin yetmezli\u011fi sendromu, yani \u00f6d\u00fcl yetmezli\u011fi sendromu ba\u015fl\u0131yor. B\u00f6ylece ki\u015fi hayat\u0131n\u0131n merkezine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k maddesini al\u0131yor. Bu dijital\/sanal olur, kimyasal olur, hi\u00e7 fark etmez ayn\u0131 dopamin sistemi beyninde etkileniyor.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n Ku\u015faklar\u0131n sosyalle\u015fme ara\u00e7lar\u0131<\/strong><\/p>\n Son y\u0131llarda X, Y, Z ku\u015faklar\u0131ndan s\u00f6z edildi\u011fini ve ku\u015faklar\u0131 teknolojiyle ili\u015fkilendirerek tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiren Prof. Dr. Tarhan, \u201cBen bu ku\u015faklar\u0131 ya\u015ftan ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011ferlendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. X ku\u015fa\u011f\u0131, radyo ku\u015fa\u011f\u0131d\u0131r ve radyonun d\u00f6neminde do\u011fmu\u015f, b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015flerdir. Radyo ile hayatla ileti\u015fim kurarak sosyalle\u015fmi\u015flerdir. Y ku\u015fa\u011f\u0131 da televizyonla sosyalle\u015fmi\u015ftir. Z ku\u015fa\u011f\u0131 da sosyal medyayla ku\u015fa\u011f\u0131d\u0131r ve sosyal medya ile sosyalle\u015fmi\u015fler, ileti\u015fim kurmu\u015flard\u0131r. Z ku\u015fa\u011f\u0131, sosyal medyay\u0131 hayatlar\u0131nda en \u00f6nemli ileti\u015fim unsuru haline getirmi\u015f bir ku\u015fakt\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 ku\u015fak aras\u0131nda \u00e7ok h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fimler ya\u015fanm\u0131\u015f, \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. Eski ku\u015faklar zorluk i\u00e7erisinde olgunla\u015f\u0131yorlard\u0131. Sosyal medya ku\u015fa\u011f\u0131 ise her \u015feye kolay eri\u015ftikleri i\u00e7in varl\u0131k i\u00e7erisinde olgunla\u015fmak durumundalar.\u201d ifadesinde bulundu.<\/p>\n Dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k nas\u0131l anla\u015f\u0131l\u0131r?<\/strong><\/p>\n Dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131ndaki \u00f6l\u00e7\u00fctlerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydeden Prof. Dr. Tarhan, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n \u201cBu \u00f6l\u00e7\u00fctleri dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa, ekran maruziyetine uygulamas\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, a\u015f\u0131r\u0131 zihinsel u\u011fra\u015f, ba\u015far\u0131s\u0131z b\u0131rakma giri\u015fimlerini g\u00f6r\u00fcyoruz. Yani ki\u015finin, k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc halde devam etmesi, tehlikeli kullan\u0131mlar ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00d6zellikle gen\u00e7lerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 dijital d\u00fcnyada, \u00f6\u011frenilmi\u015f otizm vakalar\u0131 art\u0131yor. Gen\u00e7lerin, ba\u015fkalar\u0131yla anlaml\u0131 ileti\u015fim kurmakta zorland\u0131\u011f\u0131, sosyal ortamlarda kendilerini ifade etmekte g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekti\u011fi, duygular\u0131n\u0131 ifade etmekte ve anlamakta zorland\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu durum, dijital d\u00fcnyan\u0131n getirdi\u011fi \u00f6\u011frenme ve ileti\u015fim bi\u00e7imlerinin bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.\u201d<\/p>\n Dijital oyun ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n Dijital oyun ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 pop\u00fclerli\u011finin \u00f6zellikle pandemi d\u00f6neminden sonra artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Prof. Dr. Tarhan, \u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar i\u00e7e kapand\u0131, evde yaln\u0131z kald\u0131lar. Bir e\u011flence ve ilgi alan\u0131 olarak oyunlara \u00e7ok y\u00f6neldiler. D\u00fcnyada yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda, pandemi d\u00f6neminde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k tan\u0131s\u0131 %50 art\u0131\u015f g\u00f6sterdi. Pandemi ge\u00e7tikten sonra bunun yava\u015f yava\u015f normale d\u00f6nmesi laz\u0131m ama \u00e7ok normale d\u00f6nmedi. Dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k da bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k t\u00fcr\u00fc olarak literat\u00fcre girdi. \u00c7ocuklarda, \u00f6zellikle gen\u00e7lerde daha \u00e7ok ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Zevk alacaklar\u0131 ba\u015fka alanlara y\u00f6nelmekten daha kolay zevk alacaklar\u0131 i\u00e7in buna y\u00f6neliyorlar. Oyunlar\u0131n \u00e7o\u011fu da tek ki\u015filik oyunlar de\u011fil, \u00e7evrimi\u00e7i gruplarla oynanan strateji tarz\u0131 oyunlar. T\u00dc\u0130K’in 2021’de, 6-15 ya\u015flar\u0131ndaki \u00e7ocuklarda yapt\u0131\u011f\u0131 istatistikte \u00f6nceki y\u0131llara g\u00f6re %66 art\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Kendi klinik tecr\u00fcbelerimizde de bunu \u00e7ok g\u00f6r\u00fcyoruz.\u201d dedi.<\/p>\n Dijital oyunlardaki \u015fiddet<\/strong><\/p>\n Dijital oyunlarda y\u00f6netilmenin \u00f6zellikle \u00e7ocuklar\u0131n ilgisini \u00e7ekti\u011fini ifade eden Prof. Dr. Tarhan, \u201cSanal ortamda ellerinde silahla insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlar, bu da \u00e7ocuklar\u0131n ho\u015funa gidiyor. Soyut d\u00fc\u015f\u00fcnce ve beceri geli\u015fmedi\u011fi i\u00e7in \u00e7ocuklar e\u011flence olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. Mesela \u015fu anda \u00e7ocuklara \u00f6zellikle Gazze’deki olaylar \u00f6rnek g\u00f6sterilerek, \u2018Bak, sen oynuyorsun sanal \u015fiddet oyununu ama bunun ger\u00e7e\u011finde \u00e7ocuklar annesiz, babas\u0131z, yuvas\u0131z kald\u0131\u2019 denebilir. Yahut \u2018Bu bir oyundur, oyun olarak oyna, her insan beyninin e\u011flenmeye de ihtiyac\u0131 var ama bu insan\u0131n g\u00fcnl\u00fck zaman\u0131 i\u00e7erisinde %20’yi ge\u00e7memeli. Di\u011fer e\u011flenceler var, arkada\u015flarla sohbet gibi, bunlara da zaman ay\u0131rmal\u0131s\u0131n\u2019 \u00f6nerisi sunulabilir.\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n Empati e\u011fitiminin \u00f6nemi<\/strong><\/p>\n \u201c\u015eu anda d\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri bir odaya doldurun kap\u0131s\u0131n\u0131 empati yoksunlu\u011fu a\u00e7ar. \u00c7\u00fcnk\u00fc empati olmayan bir kimse sadece kendi \u00e7\u0131kar\u0131ndan olaylara bakar ve kar\u015f\u0131 taraf\u0131n ac\u0131 \u00e7ekmesinden rahats\u0131z olmaz.\u201d diyen Prof. Dr. Tarhan, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n \u201cAnne babalar\u0131yla zaman ge\u00e7irmeyen \u00e7ocuklarda oyun ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha fazla g\u00f6r\u00fcyoruz. Hatta bu \u00e7ocuklar \u00f6yle oyun ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 oluyor ki vakit kaybetmemek i\u00e7in tuvaletini odas\u0131nda pet \u015fi\u015feye yap\u0131yor. Oyun ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, beyindeki \u00f6d\u00fcl ceza sistemini bozuyor, yani kokain ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan farkl\u0131 de\u011fil. \u2018Ne olacak bir oyun!\u2019 dememek laz\u0131m. Bir\u00e7ok anne de \u2018Aman evde, g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde oyun oynuyor. Ne olacak ki!\u2019 deyip, \u00e7ok dikkate alm\u0131yor. Dikkate almad\u0131\u011f\u0131nda da \u00e7ocuk bir m\u00fcddet sonra art\u0131k ba\u015fka \u015feyden haz almamaya ba\u015fl\u0131yor. Art\u0131k ba\u011f\u0131ml\u0131lara \u00f6d\u00fcl yetmezli\u011fi sendromu deniyor. Bu ki\u015filerde beyin \u00f6d\u00fcllere, hazz\u0131 aramaya \u00e7ok daha kolay ula\u015f\u0131yorlar. O b\u00f6lgeyi tedavi etmek gerekiyor ama tabii ki ki\u015fi isterse bu tedavi oluyor.\u201d<\/p>\n Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k tedavisinde n\u00f6robilimsel y\u00f6ntemlerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirten Prof. Dr. Tarhan, \u201cBeyindeki bozulan \u00f6d\u00fcl sistemi manyetik uyar\u0131larla yeniden d\u00fczenlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Ancak ki\u015fi istemezse hi\u00e7bir tedavi i\u015fe yaramaz.\u201d \u015feklinde s\u00f6zlerini tamamlad\u0131.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi Kurucu Rekt\u00f6r\u00fc ve Psikiyatrist Prof.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17532,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-17531","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17531","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17531"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17531\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17533,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17531\/revisions\/17533"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17532"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17531"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17531"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17531"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}