\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri Meslek Y\u00fcksekokulu \u00c7evre Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Program\u0131 B\u015fk. \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Tu\u011f\u00e7e Y\u0131lmaz Karan, \u00a0at\u0131k pillerden eski elektronik cihazlara kadar evlerde biriken at\u0131klar\u0131n \u00e7evre ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik risklerine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n
Pil ve elektronik at\u0131klar\u0131n kontrols\u00fcz bertaraf\u0131 \u00e7evre ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zararl\u0131\u00a0<\/strong><\/p>\n Evlerde biriken at\u0131k piller ve kullan\u0131m \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlam\u0131\u015f elektronik cihazlar\u0131n, i\u00e7eriklerinde bulunan toksik ve tehlikeli bile\u015fenler nedeniyle \u00e7evre ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli riskler olu\u015fturdu\u011funa dikkat \u00e7eken \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Tu\u011f\u00e7e Y\u0131lmaz Karan, \u201cBu at\u0131klar\u0131n kontrols\u00fcz \u015fekilde evsel at\u0131klarla birlikte bertaraf edilmesi, zamanla fiziksel ve kimyasal bozunma sonucu i\u00e7erdikleri zararl\u0131 maddelerin \u00e7evreye sal\u0131nmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. \u00d6zellikle at\u0131k pil ve elektronik cihazlar\u0131n yap\u0131s\u0131nda bulunan kur\u015fun (Pb), c\u0131va (Hg), kadmiyum (Cd), nikel (Ni) ve lityum (Li) gibi a\u011f\u0131r metaller, \u00e7evresel a\u00e7\u0131dan ciddi tehdit olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu metaller topra\u011fa, yeralt\u0131 sular\u0131na ve y\u00fczey sular\u0131na kar\u0131\u015farak ekosistem dengesini bozabilmektedir. A\u011f\u0131r metallerin en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri do\u011fada kolay par\u00e7alanmamalar\u0131 ve biyobirikim g\u00f6stermeleridir. Bu durum, besin zinciri yoluyla canl\u0131 organizmalarda birikmelerine ve biyob\u00fcy\u00fctme etkisiyle daha y\u00fcksek trofik seviyelerde daha yo\u011fun hale gelmelerine yol a\u00e7maktad\u0131r.\u201d dedi.<\/p>\n Kur\u015fun ve c\u0131va sinir sistemi \u00fczerinde toksik etki olu\u015fturuyor<\/strong><\/p>\n \u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirildi\u011finde, kur\u015funun \u00f6zellikle sinir sistemi \u00fczerinde toksik etki g\u00f6stererek bili\u015fsel geli\u015fim bozukluklar\u0131 ve n\u00f6rolojik hasarlara neden olabildi\u011fini kaydeden Karan, \u201cC\u0131va, merkezi sinir sistemi ve b\u00f6brek fonksiyonlar\u0131 \u00fczerinde olumsuz etkilere sahip g\u00fc\u00e7l\u00fc bir n\u00f6rotoksindir. Kadmiyum, b\u00f6brek hasar\u0131, kemik mineral yo\u011funlu\u011funda azalma ve kanser riski ile ili\u015fkilendirilmektedir. Nikel ise alerjik reaksiyonlar ve solunum sistemi problemlerine yol a\u00e7abilmektedir. Bunun yan\u0131nda lityum i\u00e7eren piller, yanl\u0131\u015f depolama veya fiziksel hasar durumunda yang\u0131n ve patlama riski ta\u015f\u0131maktad\u0131r.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n At\u0131k pillerin ve elektronik at\u0131klar\u0131n ayr\u0131 toplanmas\u0131 halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli<\/strong><\/p>\n Ayr\u0131ca elektronik at\u0131klar\u0131n kontrols\u00fcz yak\u0131lmas\u0131 durumunda dioksinler, furanlar ve di\u011fer toksik gazlar\u0131n atmosfere sal\u0131narak hava kirlili\u011fine ve dolayl\u0131 sa\u011fl\u0131k risklerine neden olabildi\u011fine de vurgu yapan \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Tu\u011f\u00e7e Y\u0131lmaz Karan, \u201cBu nedenle at\u0131k pillerin ve elektronik at\u0131klar\u0131n evsel at\u0131klardan ayr\u0131 toplanmas\u0131, lisansl\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm tesislerinde i\u015flenmesi ve uygun bertaraf y\u00f6ntemleriyle y\u00f6netilmesi; \u00e7evresel s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik, do\u011fal kaynaklar\u0131n korunmas\u0131 ve halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.\u201d ifadesinde bulundu.<\/p>\n Kullan\u0131lmayan cep telefonlar\u0131 da e-at\u0131k!<\/strong><\/p>\n \u201cElektronik at\u0131k ya da k\u0131sa ad\u0131yla e-at\u0131k, kullan\u0131m \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlam\u0131\u015f, i\u015flevini yitirmi\u015f veya ekonomik olarak kullan\u0131m d\u0131\u015f\u0131 kalm\u0131\u015f elektrikli ve elektronik ekipmanlar\u0131 ifade etmektedir.\u201d diyen Karan, \u201cBu kapsamda cep telefonlar\u0131, bilgisayarlar, televizyonlar, k\u00fc\u00e7\u00fck ev aletleri, kablolar, bataryalar ve benzeri teknolojik cihazlar e-at\u0131k kategorisinde de\u011ferlendirilmektedir. E-at\u0131klar\u0131 di\u011fer at\u0131k t\u00fcrlerinden ay\u0131ran temel \u00f6zellik, hem ekonomik de\u011feri y\u00fcksek geri kazan\u0131labilir materyaller hem de \u00e7evre ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan risk olu\u015fturan toksik bile\u015fenler i\u00e7ermeleridir.\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n E-at\u0131klarda alt\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015f ve nadir toprak elementleri bulunuyor<\/strong><\/p>\n \u201cElektronik at\u0131klar\u0131n yap\u0131s\u0131nda bak\u0131r, alt\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015f, al\u00fcminyum ve nadir toprak elementleri gibi geri kazan\u0131labilir de\u011ferli materyaller bulunurken; ayn\u0131 zamanda kur\u015fun, c\u0131va, kadmiyum ve bromlu alev geciktiriciler gibi zararl\u0131 maddeler de yer almaktad\u0131r.\u201d ifadesinde bulunan \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Tu\u011f\u00e7e Y\u0131lmaz Karan, bu nedenle e-at\u0131klar\u0131n etkin y\u00f6netiminin, yaln\u0131zca \u00e7evresel koruma a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kaynak verimlili\u011fi ve ekonomik s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 1 milyon ton e-at\u0131k olu\u015fuyor<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de elektronik at\u0131k y\u00f6netiminin son y\u0131llarda geli\u015fim g\u00f6sterdi\u011fine i\u015faret eden \u00d6\u011fr. G\u00f6r. Tu\u011f\u00e7e Y\u0131lmaz Karan, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n \u201c\u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131 verilerine g\u00f6re, genel geri kazan\u0131m oran\u0131 2024 y\u0131l\u0131nda y\u00fczde 36,08 seviyesine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ve bu oran\u0131n 2035 y\u0131l\u0131na kadar y\u00fczde 60\u2019a \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 hedeflenmektedir. Ancak elektronik at\u0131klara \u00f6zg\u00fc toplama ve geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm oranlar\u0131, genel at\u0131k geri kazan\u0131m oranlar\u0131n\u0131n alt\u0131nda kalmaktad\u0131r. G\u00fcncel veriler, T\u00fcrkiye\u2019de y\u0131ll\u0131k olu\u015fan elektronik at\u0131k miktar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 1 milyon ton seviyesinde oldu\u011funu, ancak bunun yaln\u0131zca yakla\u015f\u0131k %6\u20137\u2019lik k\u0131sm\u0131n\u0131n kay\u0131tl\u0131 sistemler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla toplanabildi\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu durum, e-at\u0131k y\u00f6netiminde toplama altyap\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve toplumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla elektronik at\u0131k y\u00f6netiminde temel ama\u00e7; bu at\u0131klar\u0131n \u00e7evreye zarar vermeden geri kazan\u0131m s\u00fcre\u00e7lerine dahil edilmesi, de\u011ferli materyallerin yeniden ekonomiye kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 ve toksik bile\u015fenlerin kontroll\u00fc \u015fekilde bertaraf edilmesidir.\u201d<\/p>\n Kullan\u0131lm\u0131\u015f piller normal \u00e7\u00f6pe at\u0131lmamal\u0131<\/strong><\/p>\n At\u0131k pillerin evsel \u00e7\u00f6plerle birlikte at\u0131lmas\u0131n\u0131n ciddi \u00e7evresel riskler do\u011furdu\u011funu belirten Karan, \u201cKullan\u0131lm\u0131\u015f pillerin normal evsel at\u0131klarla birlikte bertaraf edilmemesi gerekir; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu piller \u00e7evre ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan risk olu\u015fturan a\u011f\u0131r metaller ve toksik kimyasal bile\u015fenler i\u00e7ermektedir. Pil yap\u0131s\u0131nda bulunan kur\u015fun, kadmiyum, c\u0131va, nikel ve lityum gibi maddeler, kullan\u0131m \u00f6mr\u00fc tamamland\u0131ktan sonra fiziksel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn bozulmas\u0131yla \u00e7evreye s\u0131zabilmektedir. Evsel at\u0131klarla birlikte depolama sahalar\u0131na g\u00f6nderildi\u011finde, bu toksik bile\u015fenler zamanla topra\u011fa ve yeralt\u0131 sular\u0131na kar\u0131\u015farak \u00e7evresel kirlenmeye neden olmaktad\u0131r. \u00d6zellikle a\u011f\u0131r metallerin do\u011fada kal\u0131c\u0131l\u0131k g\u00f6stermesi ve biyobirikim \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131mas\u0131, ekosistem ve besin zinciri \u00fczerinde uzun vadeli olumsuz etkiler yaratmaktad\u0131r. \u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirildi\u011finde ise bu maddeler n\u00f6rolojik bozukluklar, b\u00f6brek hasar\u0131, solunum yolu problemleri ve \u00e7e\u015fitli toksik etkilerle ili\u015fkilendirilmektedir. Ayr\u0131ca lityum bazl\u0131 piller, uygun olmayan ko\u015fullarda depoland\u0131\u011f\u0131nda yang\u0131n ve patlama riski de ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu nedenle kullan\u0131lm\u0131\u015f pillerin ayr\u0131 toplanmas\u0131, lisansl\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve bertaraf sistemlerine y\u00f6nlendirilmesi \u00e7evresel s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik, kaynak verimlili\u011fi ve halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorunlu bir uygulamad\u0131r.\u201d dedi.<\/p>\n \u015earj edilebilir pil kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131<\/strong><\/p>\n Evlerde e-at\u0131k olu\u015fumunu azaltmak i\u00e7in bireysel fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemine de\u011finen Karan, \u201cEvlerde elektronik at\u0131k ve at\u0131k pil birikimini azaltmak i\u00e7in bireylerin g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda uygulayabilece\u011fi \u00e7e\u015fitli pratik ad\u0131mlar bulunmaktad\u0131r. \u00d6ncelikle, gereksiz elektronik \u00fcr\u00fcn t\u00fcketiminin azalt\u0131lmas\u0131 ve ihtiya\u00e7 odakl\u0131 sat\u0131n alma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n benimsenmesi \u00f6nemlidir. Elektronik cihazlar\u0131n kullan\u0131m \u00f6mr\u00fcn\u00fcn uzat\u0131lmas\u0131, e-at\u0131k olu\u015fumunun \u00f6nlenmesinde temel yakla\u015f\u0131mlardan biridir. Bunun yan\u0131nda, kullan\u0131labilir durumdaki elektronik cihazlar\u0131n bak\u0131m ve onar\u0131m yoluyla tekrar kullan\u0131ma kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 ya da ikinci el de\u011ferlendirilmesi at\u0131k miktar\u0131n\u0131 azaltmaktad\u0131r. Kullan\u0131m \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlam\u0131\u015f cihazlar\u0131n ise evsel at\u0131klarla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmadan belediyelerin, yetkili toplama noktalar\u0131n\u0131n veya lisansl\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm kurulu\u015flar\u0131n\u0131n sistemlerine teslim edilmesi gerekmektedir. Pil kullan\u0131m\u0131nda ise tek kullan\u0131ml\u0131k piller yerine \u015farj edilebilir pillerin tercih edilmesi \u00f6nemli bir at\u0131k azalt\u0131m stratejisidir. Ayr\u0131ca kullan\u0131lm\u0131\u015f pillerin evde biriktirilerek marketlerde, okullarda veya belediyelerin pil toplama kutular\u0131na b\u0131rak\u0131lmas\u0131 \u00e7evresel risklerin azalt\u0131lmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flar.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n Eski cihazlar lisansl\u0131 tesislere teslim edilmeli<\/strong><\/p>\n Eski telefon ve bilgisayarlar\u0131n geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcre\u00e7lerine ili\u015fkin de bilgi veren Tu\u011f\u00e7e Y\u0131lmaz Karan, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n \u201cEski telefon, bilgisayar ve benzeri elektronik cihazlar\u0131n geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, \u00e7evresel risklerin azalt\u0131lmas\u0131 ve de\u011ferli kaynaklar\u0131n yeniden ekonomiye kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan sistemli bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmelidir. Bu cihazlar \u00f6ncelikle evsel at\u0131klardan ayr\u0131 olarak toplanmal\u0131 ve yetkili toplama merkezlerine ya da lisansl\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm tesislerine teslim edilmelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc elektronik cihazlar hem geri kazan\u0131labilir de\u011ferli metaller hem de \u00e7evreye zarar verebilecek toksik bile\u015fenler i\u00e7ermektedir. Geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcreci genellikle birka\u00e7 a\u015famada ger\u00e7ekle\u015fmektedir. \u0130lk a\u015famada cihazlar\u0131n veri g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kontrol edilmesi ve ki\u015fisel verilerin tamamen silinmesi gerekmektedir. Ard\u0131ndan cihazlar ayr\u0131\u015ft\u0131rma tesislerinde bile\u015fenlerine g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Plastik, cam, metal ve elektronik devre kartlar\u0131 birbirinden ayr\u0131larak farkl\u0131 geri kazan\u0131m s\u00fcre\u00e7lerine y\u00f6nlendirilmektedir. \u00d6zellikle devre kartlar\u0131nda bulunan alt\u0131n, bak\u0131r, g\u00fcm\u00fc\u015f ve palladyum gibi de\u011ferli metaller \u00f6zel y\u00f6ntemlerle geri kazan\u0131labilmektedir. Bunun yan\u0131nda pil, ekran ve baz\u0131 devre elemanlar\u0131nda bulunan kur\u015fun, c\u0131va ve kadmiyum gibi tehlikeli maddeler kontroll\u00fc \u015fekilde bertaraf edilmektedir.\u201d<\/p>\n Bu s\u00fcre\u00e7lerin lisansl\u0131 tesislerde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Karan, \u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ya da kontrols\u00fcz geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm uygulamalar\u0131, toksik maddelerin \u00e7evreye yay\u0131lmas\u0131na ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi risklerin olu\u015fmas\u0131na neden olabilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla elektronik cihazlar\u0131n do\u011fru \u015fekilde geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm sistemine dahil edilmesi hem \u00e7evresel s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik hem de kaynak verimlili\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan temel bir gerekliliktir.\u201d ifadesinde bulundu.<\/p>\n Gelecekte \u201cd\u00f6ng\u00fcsel ekonomi\u201d modeli \u00f6ne \u00e7\u0131kacak<\/strong><\/p>\n Gelecekte e-at\u0131k y\u00f6netiminde d\u00f6ng\u00fcsel ekonomi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n daha fazla \u00f6nem kazanaca\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Karan, \u201cGelecekte e-at\u0131k y\u00f6netimi konusunda \u00f6ne \u00e7\u0131kan yenilikler ve politikalar, daha \u00e7ok d\u00f6ng\u00fcsel ekonomi temelli yakla\u015f\u0131mlar etraf\u0131nda \u015fekillenmektedir. Geleneksel \u2018\u00fcret-kullan-at\u2019 modelinden uzakla\u015f\u0131larak, \u00fcr\u00fcnlerin ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc uzatmay\u0131 ve at\u0131k olu\u015fumunu kayna\u011f\u0131nda azaltmay\u0131 hedefleyen sistemler \u00f6n plana \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu kapsamda en \u00f6nemli politikalardan biri Geni\u015fletilmi\u015f \u00dcretici Sorumlulu\u011fu (Extended Producer Responsibility – EPR) uygulamalar\u0131d\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131mda \u00fcreticiler, \u00fcr\u00fcn\u00fcn yaln\u0131zca \u00fcretim a\u015famas\u0131ndan de\u011fil, kullan\u0131m \u00f6mr\u00fc sonras\u0131ndaki toplama, geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve bertaraf s\u00fcre\u00e7lerinden de sorumlu tutulmaktad\u0131r. Bu sistem, \u00fcreticileri daha dayan\u0131kl\u0131, onar\u0131labilir ve geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir \u00fcr\u00fcn tasarlamaya y\u00f6nlendirmektedir. Son y\u0131llarda bu konuda yasal d\u00fczenlemelerin g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve kapsam\u0131n geni\u015fletilmesi dikkat \u00e7ekmektedir. Bunun yan\u0131nda, eko-tasar\u0131m (ecodesign) yakla\u015f\u0131m\u0131 gelece\u011fin \u00f6nemli bile\u015fenlerinden biridir. Elektronik \u00fcr\u00fcnlerin tasar\u0131m a\u015famas\u0131nda s\u00f6k\u00fclebilirlik, tamir edilebilirlik ve malzeme geri kazan\u0131m\u0131na uygunluk kriterlerinin dikkate al\u0131nmas\u0131, geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm verimlili\u011fini art\u0131rmaktad\u0131r. Buna paralel olarak \u2018onar\u0131m hakk\u0131 (right to repair)\u2019 politikalar\u0131 da yayg\u0131nla\u015fmaktad\u0131r. Bu politikalar, t\u00fcketicilerin \u00fcr\u00fcnlerini daha uzun s\u00fcre kullanabilmesini desteklemektedir.\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n Gelecekte e-at\u0131k y\u00f6netiminde temel hedef ne olacak?<\/strong><\/p>\n Teknolojik yenilikler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise yapay zek\u00e2 ve dijital takip sistemlerinin \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eden Karan, \u201cYapay zek\u00e2 destekli ayr\u0131\u015ft\u0131rma teknolojileri, elektronik at\u0131klar\u0131n daha h\u0131zl\u0131 ve do\u011fru s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta; dijital \u00fcr\u00fcn pasaportu gibi uygulamalar ise \u00fcr\u00fcn i\u00e7eri\u011finin ve ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn izlenebilirli\u011fini art\u0131rmaktad\u0131r. Bu da geri kazan\u0131m s\u00fcre\u00e7lerini daha verimli hale getirmektedir. Gelecekte e-at\u0131k y\u00f6netiminde temel hedef; yaln\u0131zca at\u0131klar\u0131 bertaraf etmek de\u011fil, \u00fcr\u00fcnleri sistem i\u00e7inde m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca uzun s\u00fcre tutarak kaynak verimlili\u011fini art\u0131rmak ve \u00e7evresel etkileri minimize etmektir. Bu do\u011frultuda politika, teknoloji ve t\u00fcketici davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n birlikte d\u00f6n\u00fc\u015fmesi gerekmektedir.\u201d \u015feklinde s\u00f6zlerini tamamlad\u0131.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri Meslek Y\u00fcksekokulu \u00c7evre Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Program\u0131 B\u015fk.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":18651,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-18650","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18650","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18650"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18650\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18652,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18650\/revisions\/18652"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18651"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18650"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18650"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18650"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}