Biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131n\u0131n sadece do\u011fay\u0131 de\u011fil, do\u011frudan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve ekonomimizi tehdit etti\u011fini belirten \u0130stanbul Atlas \u00dcniversitesi M\u00fchendislik ve Do\u011fa Bilimleri Fak\u00fcltesi Molek\u00fcler Biyoloji ve Genetik B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Cemal Turan, \u201cDo\u011fan\u0131n ya\u015fam sigortas\u0131 biyo\u00e7e\u015fitlilik alarm veriyor: Denizlerdeki istilac\u0131 t\u00fcrlerden sofram\u0131za kadar uzanan mikroplastik tehdidine kar\u015f\u0131, yerelde at\u0131lacak k\u00fc\u00e7\u00fck ad\u0131mlarla k\u00fcresel bir koruma kalkan\u0131 olu\u015fturmak bizim elimizde\u201d diye konu\u015ftu.
\u0130stanbul Atlas \u00dcniversitesi M\u00fchendislik ve Do\u011fa Bilimleri Fak\u00fcltesi Molek\u00fcler Biyoloji ve Genetik B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Cemal Turan, bu y\u0131l \u201cK\u00fcresel etki i\u00e7in yerel hareket\u201d temas\u0131yla kutlanan 22 May\u0131s Uluslararas\u0131 Biyo\u00e7e\u015fitlilik G\u00fcn\u00fc dolay\u0131s\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin \u00f6nemi hakk\u0131nda de\u011ferlendirmede bulundu.
T\u00fcrkiye\u2019de 10 binden fazla bitki t\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00fc\u00e7te biri endemik\u00a0
Biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin do\u011fan\u0131n ya\u015fam sigortas\u0131 oldu\u011funu kaydeden Prof. Dr. Cemal Turan, \u201cBiyo\u00e7e\u015fitlilik d\u00fcnyam\u0131zdaki genlerin, t\u00fcrlerin, ekosistemlerin ve ekolojik s\u00fcre\u00e7lerin olu\u015fturdu\u011fu o muazzam ve kusursuz ya\u015fam a\u011f\u0131n\u0131n kendisidir. K\u0131sacas\u0131, do\u011fan\u0131n ya\u015fam sigortas\u0131d\u0131r. Soludu\u011fumuz oksijenden i\u00e7ti\u011fimiz temiz suya, yedi\u011fimiz yiyeceklerden ila\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131n ham maddesine kadar her \u015feyi bu \u00e7e\u015fitlili\u011fe bor\u00e7luyuz. T\u00fcrkiye bu a\u00e7\u0131dan tam bir cennet. T\u00fcm Avrupa k\u0131tas\u0131nda yakla\u015f\u0131k 12 bin bitki t\u00fcr\u00fc varken, sadece bizim \u00fclkemizde 10 binden fazla bitki t\u00fcr\u00fc var ve bunlar\u0131n \u00fc\u00e7te biri endemik yani d\u00fcnyada sadece bu topraklarda ya\u015f\u0131yor. Biyo\u00e7e\u015fitlilik bir l\u00fcks de\u011fil; insanl\u0131\u011f\u0131n bu gezegende hayatta kalabilmesinin temel \u015fart\u0131d\u0131r. Zincirin tek bir halkas\u0131n\u0131 kopard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, t\u00fcm sistemin \u00e7\u00f6kme riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r\u0131z\u201d diye konu\u015ftu.
Denizlerdeki g\u00f6r\u00fcnmez tehdit, sofram\u0131z\u0131 ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 etkiliyor\u00a0
\u00dclkemizin bu b\u00fcy\u00fck zenginli\u011fin yan\u0131nda maalesef ciddi tehditlerle de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011funu ifade eden Prof. Dr. Cemal Turan, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:
\u00a0\u201cEn kritik tehditlerin ba\u015f\u0131nda ya\u015fam alan\u0131 kayb\u0131 ve par\u00e7alanmas\u0131 geliyor. Kontrols\u00fcz kentle\u015fme, sanayile\u015fme ve tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n geni\u015flemesi canl\u0131lar\u0131n yuvalar\u0131n\u0131 yok ediyor. Ancak karada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu tehditlerin bir benzeri, belki de daha g\u00f6r\u00fcnmezi denizlerimizde ya\u015fan\u0131yor: \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle birle\u015fen istilac\u0131 yabanc\u0131 t\u00fcrler. S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve Akdeniz\u2019in giderek \u0131s\u0131nmas\u0131yla birlikte, Hint Okyanusu ve K\u0131z\u0131ldeniz k\u00f6kenli bir\u00e7ok istilac\u0131 t\u00fcr denizlerimize ak\u0131n etti. Bug\u00fcn Akdeniz ve Ege’de h\u0131zla yay\u0131lan balon bal\u0131klar\u0131, aslan bal\u0131klar\u0131 ve zehirli denizanalar\u0131 gibi t\u00fcrler, yerli ve endemik deniz canl\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131 ve besin kaynaklar\u0131n\u0131 gasp ediyor. Bu durum sadece deniz ekosistemini \u00e7\u00f6kertmekle kalm\u0131yor; bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ekonomimize darbe vuruyor, turizmi baltal\u0131yor ve hatta i\u00e7erdi\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc zehirler nedeniyle halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit edip \u00f6l\u00fcmc\u00fcl vakalara yol a\u00e7abiliyor. Yani biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131, do\u011frudan sofram\u0131z\u0131 ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 etkiliyor.\u201d
A\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya bir koruma dalgas\u0131 ba\u015flat\u0131lmal\u0131
Biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin korunmas\u0131 i\u00e7in yerel y\u00f6netimler, topluluklar ve bireysel olarak yap\u0131labileceklere i\u015faret eden Prof. Dr. Cemal Turan, \u201cBu y\u0131lki tema asl\u0131nda bize \u00e7ok net bir mesaj veriyor: ‘Yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya’ kararlar beklemek yerine, ‘a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya’ bir koruma dalgas\u0131 ba\u015flatmal\u0131y\u0131z\u201d diyerek yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri \u015f\u00f6yle s\u0131ralad\u0131:
Yerel Y\u00f6netimler (Belediyeler): \u015eehir planlamas\u0131 yaparken beton odakl\u0131 de\u011fil, do\u011fa tabanl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretmeli. \u0130stilac\u0131 yabanc\u0131 bitkiler yerine, o y\u00f6renin yerel ve az su isteyen bitkileriyle parklar\u0131 donatmal\u0131. Yerel tohum merkezleri kurmal\u0131 ve korunan alanlar ilan etmeli.
Topluluklar ve STK’lar: Kendi b\u00f6lgelerindeki akarsular\u0131, ormanlar\u0131 ve biyo\u00e7e\u015fitlilik noktalar\u0131n\u0131 izlemeli, ‘vatanda\u015f bilimi’ projeleriyle veri toplamal\u0131 ve yerel y\u00f6netimler \u00fczerinde yap\u0131c\u0131 bir bask\u0131 unsuru olu\u015fturmal\u0131.
Bireyler: En g\u00fc\u00e7l\u00fc halka biziz. Evimizde, bah\u00e7emizde ya da balkonumuzda do\u011faya yer a\u00e7arak, t\u00fcketim tercihlerimizi de\u011fi\u015ftirerek bu hareketin bir par\u00e7as\u0131 olabiliriz.
Yerelde at\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck ad\u0131mlar kelebek etkisi yaratabilir
Yerelde at\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck ad\u0131mlar\u0131n k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte bir kelebek etkisi yaratabilece\u011fini ifade eden Prof. Dr. Cemal Turan, \u201cDo\u011fada hi\u00e7bir \u015fey birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fildir; kelebek etkisi buras\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Karadaki ekosistemler gibi denizlerimizde de durum ayn\u0131. \u00d6rne\u011fin yerel \u00f6l\u00e7ekte istilac\u0131 t\u00fcrlerle m\u00fccadele etmek k\u00fcresel bir ba\u015far\u0131 getirir. Bug\u00fcn Akdeniz\u2019i istila eden aslan bal\u0131\u011f\u0131 veya balon bal\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 yerel bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k kooperatiflerinin desteklenmesi, bu t\u00fcrlerin avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n te\u015fvik edilmesi ya da k\u0131y\u0131 topluluklar\u0131n\u0131n bilin\u00e7lendirilmesi yerel birer ad\u0131md\u0131r. Ancak bu yerel m\u00fccadele sayesinde, Akdeniz\u2019in yerli t\u00fcrlerini korumu\u015f ve t\u00fcm d\u00fcnya i\u00e7in hayati olan Akdeniz ekosisteminin k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte \u00e7\u00f6kmesini engellemi\u015f olursunuz. Ayn\u0131 \u015fekilde, bir \u00e7ift\u00e7inin damla sulamaya ge\u00e7erek su kaynaklar\u0131n\u0131 korumas\u0131, o suyla beslenen sulak alanlar\u0131n kurumas\u0131n\u0131 \u00f6nler ve Afrika-Avrupa hatt\u0131nda g\u00f6\u00e7 eden milyonlarca ku\u015fun k\u00fcresel g\u00f6\u00e7 rotas\u0131n\u0131 kurtar\u0131r. Milyonlarca insan\u0131n yerelde att\u0131\u011f\u0131 o k\u00fc\u00e7\u00fck ad\u0131mlar birle\u015fti\u011finde, k\u00fcresel biyolojik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc durdurabilecek devasa bir kalkana d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr\u201d diye konu\u015ftu.
G\u00fcnl\u00fck ya\u015famdaki al\u0131\u015fkanl\u0131klar biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi korumada etkili olabilir
Bireylerin g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131nda biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi korumak i\u00e7in yapabileceklerine de de\u011finen Prof. Dr. Cemal Turan, bireysel olarak yap\u0131labileceklerin san\u0131landan \u00e7ok daha fazla ve olduk\u00e7a basit oldu\u011funu s\u00f6yledi. Prof. Dr. Cemal Turan, bu davran\u0131\u015flar\u0131 \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klad\u0131:
Su t\u00fcketimini azaltmak: \u00c7\u00fcnk\u00fc evimizde bo\u015fa ak\u0131tt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her damla su, sulak alanlar\u0131m\u0131zdan, yani ku\u015flar\u0131n ve bal\u0131klar\u0131n yuvas\u0131ndan \u00e7al\u0131n\u0131yor.
Kimyasallardan ka\u00e7\u0131nmak: Ev temizli\u011finde veya ki\u015fisel bak\u0131mda \u00e7evre dostu, biyo-bozunur \u00fcr\u00fcnler se\u00e7mek. Lavaboya d\u00f6k\u00fclen zararl\u0131 kimyasallar en nihayetinde denizlerimize ula\u015f\u0131p oradaki ekosistemi zehirliyor.
Balkon ve bah\u00e7eleri do\u011faya a\u00e7mak: Balkonumuza ekece\u011fimiz yerli ar\u0131c\u0131 bitkileri (lavanta, kekik vb.) \u015fehir i\u00e7indeki ar\u0131lara ve polenleyicilere bir vahalar zinciri sunar.
Evcil hayvan ve akvaryum canl\u0131lar\u0131n\u0131 do\u011faya b\u0131rakmamak: Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir konu. Akvaryumda besledi\u011fimiz ba\u015fka \u00fclkelerden gelen egzotik bal\u0131klar\u0131, bitkileri veya k\u0131rm\u0131z\u0131 yanakl\u0131 su kaplumba\u011fas\u0131 gibi canl\u0131lar\u0131, bakamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman iyilik olsun diye g\u00f6llere, nehirlere ya da denizlere asla b\u0131rakmamal\u0131y\u0131z. \u0130yi niyetle yap\u0131lan bu hareket, o yabanc\u0131 t\u00fcrlerin sular\u0131m\u0131zda istilac\u0131 hale gelmesine, yerli t\u00fcrlerimizi yiyerek veya onlara hastal\u0131k bula\u015ft\u0131rarak biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fimizin tamamen yok olmas\u0131na neden oluyor. Bir canl\u0131y\u0131 \u00f6zg\u00fcr b\u0131rakmak isterken koca bir ekosistemi esir edebiliyoruz ve ayr\u0131ca bu do\u011faya b\u0131rak\u0131lan istilac\u0131 ile m\u00fccadele etmek i\u00e7in milyon dolarlar harcanabiliyor.\u00a0
Plastik t\u00fcketimini radikal bir \u015fekilde azaltmak: Plastik kirlili\u011fi art\u0131k sadece \u00e7evresel bir kirlilik de\u011fil, do\u011frudan bir besin zinciri krizidir. Do\u011faya b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z plastikler (po\u015fetler, pet \u015fi\u015feler, ambalajlar) g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, dalgalar ve r\u00fczg\u00e2r\u0131n etkisiyle asla yok olmuyor; sadece ufalanarak mikroplastik dedi\u011fimiz g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclmeyen k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klara ayr\u0131\u015f\u0131yor. Su kaynaklar\u0131m\u0131za ve denizlerimize kar\u0131\u015fan bu mikroplastikleri bal\u0131klar, midyeler ve di\u011fer deniz canl\u0131lar\u0131 besin zannederek yutuyor. Bu plastikler canl\u0131lar\u0131n dokular\u0131na, kaslar\u0131na i\u015fliyor. En nihayetinde ne oluyor biliyor musunuz? O bal\u0131klar\u0131 avlay\u0131p ak\u015fam sofram\u0131za koydu\u011fumuzda, kendi ellerimizle do\u011faya f\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z plastikleri bu kez kendi sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 tehdit edecek \u015fekilde yiyoruz. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, insanlar\u0131n art\u0131k her hafta bir kredi kart\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda plastik yuttu\u011funu g\u00f6steriyor. Yani tek kullan\u0131ml\u0131k plastikleri hayat\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131karmak, sadece deniz kaplumba\u011falar\u0131n\u0131 veya bal\u0131klar\u0131 korumak de\u011fil, kendi sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve gelece\u011fimizi de korumakt\u0131r.
Yerel \u00fcretim desteklenmeli ve mevsiminde beslenilmeli
Biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin yerel \u00fcretim ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131ndan da etkilendi\u011fini kaydeden Prof. Dr. Cemal Turan, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle tamamlad\u0131:\u00a0
\u201cT\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z, biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin ya katili ya da kurtar\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. K\u00fcresel ve end\u00fcstriyel g\u0131da sistemi, d\u00fcnyay\u0131 giderek tek tiple\u015ftiriyor. Bug\u00fcn s\u00fcpermarketlerde hep ayn\u0131 tip domatesi, ayn\u0131 tip elmay\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu durum, binlerce y\u0131ll\u0131k yerel ve atal\u0131k tohumlar\u0131m\u0131z\u0131n, yani tar\u0131msal biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fimizin yok olmas\u0131na neden oluyor. Yerel \u00fcretimi destekledi\u011fimizde ve mevsiminde beslendi\u011fimizde, hem karbon ayak izimizi (nakliye s\u00fcre\u00e7lerini azaltarak) d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyoruz hem de Anadolu\u2019nun genetik miras\u0131 olan o yerel tohumlar\u0131n toprakla bulu\u015fmaya devam etmesini sa\u011fl\u0131yoruz. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir t\u00fcketim, do\u011faya ‘senin \u00fcretebilece\u011finden daha fazlas\u0131n\u0131 t\u00fcketmeyece\u011fim’ deme nezaketidir. Biz yerel \u00fcreticiyi ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcr\u00fcnleri se\u00e7tik\u00e7e, piyasa da do\u011fay\u0131 talan etmekten vazge\u00e7mek zorunda kalacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131n\u0131n sadece do\u011fay\u0131 de\u011fil, do\u011frudan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve ekonomimizi tehdit etti\u011fini belirten \u0130stanbul Atlas \u00dcniversitesi M\u00fchendislik ve Do\u011fa Bilimleri Fak\u00fcltesi Molek\u00fcler Biyoloji ve Genetik B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19155,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-19154","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19154","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19154"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19154\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19156,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19154\/revisions\/19156"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19155"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}