\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi Sa\u011fl\u0131k Bilimleri Fak\u00fcltesi Beslenme ve Diyetetik B\u00f6l\u00fcm\u00fcnden Ar\u015f. G\u00f6r. Ekin \u00c7evik, 6 Haziran D\u00fcnya Diyetisyenler G\u00fcn\u00fc kapsam\u0131nda yapay zek\u00e2n\u0131n beslenme alan\u0131ndaki etkilerini de\u011ferlendirdi.<\/p>\n
Tek tip diyet anlay\u0131\u015f\u0131 yerini ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f beslenmeye b\u0131rakt\u0131<\/strong><\/p>\n Beslenme ve diyetetik alan\u0131nda son y\u0131llar\u0131n en \u00f6nemli de\u011fi\u015fiminin ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f beslenme yakla\u015f\u0131m\u0131 oldu\u011funu belirten Beslenme Uzm. \u00c7evik, \u201cSon y\u0131llarda beslenme bilimindeki en b\u00fcy\u00fck k\u0131r\u0131lma noktas\u0131, ‘herkese tek tip diyet’ anlay\u0131\u015f\u0131ndan uzakla\u015f\u0131lmas\u0131 oldu. Bug\u00fcn art\u0131k \u2018ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f beslenme\u2019 ve \u2018sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015f alma (longevity)\u2019 d\u00f6nemindeyiz. Ara\u015ft\u0131rmalar art\u0131k ayn\u0131 besinin farkl\u0131 insanlarda \u00e7ok farkl\u0131 metabolik yan\u0131tlar olu\u015fturabildi\u011fini net bi\u00e7imde ortaya koyuyor. Buna ba\u011fl\u0131 olarak mikrobiyota ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 patlama ya\u015fad\u0131; ba\u011f\u0131rsak bakterilerinin yaln\u0131zca sindirimle de\u011fil, ruh hali, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve kilo y\u00f6netimiyle de do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. Yaln\u0131zca a\u011f\u0131rl\u0131k kayb\u0131n\u0131 hedefleyen ge\u00e7ici hedef yakla\u015f\u0131mlar\u0131 yerine, gelece\u011fe de dokunan, ya\u015f al\u0131rken kronik hastal\u0131klardan uzak, din\u00e7 ve kaliteli bir ya\u015fam s\u00fcrmek \u00fczerine \u015fekillenen koruyucu beslenme modelleri \u00f6nem kazand\u0131. Bunun yan\u0131 s\u0131ra d\u00fcnyam\u0131z\u0131n ve nesillerimizin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve refah\u0131n\u0131 konu edinen \u00e7evresel s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik art\u0131k beslenme rehberlerinin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 haline geldi.\u201d dedi.<\/p>\n Yapay zek\u00e2 beslenme bilimine yeni bir boyut kazand\u0131rd\u0131<\/strong><\/p>\n Yapay zek\u00e2n\u0131n sa\u011fl\u0131k ve beslenme alan\u0131nda farkl\u0131 uygulamalarla kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiren \u00c7evik, \u201cYapay zek\u00e2n\u0131n beslenme bilimine giri\u015fi birka\u00e7 farkl\u0131 kanaldan oldu. Foto\u011fraftan besin analizi yapabilen uygulamalar, ak\u0131ll\u0131 saatler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla toplanan aktivite ve uyku verilerinin diyetle ili\u015fkilendirilmesi, hastane sistemlerinde risk alt\u0131ndaki hastalar\u0131n erken tespiti… Akademik d\u00fcnyada ise b\u00fcy\u00fck veri setlerinden kal\u0131plar \u00e7\u0131karma konusunda devrim say\u0131labilecek \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131yor. Art\u0131k binlerce ki\u015finin genetik, mikrobiyota ve beslenme verisi bir arada de\u011ferlendirilerek bireysel \u00f6neriler \u00fcretmek m\u00fcmk\u00fcn hale geliyor.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Yapay zek\u00e2 liste haz\u0131rlayabilir ama insan\u0131 tam olarak anlayamaz<\/strong><\/p>\n Yapay zek\u00e2 destekli uygulamalar\u0131n ki\u015fiye \u00f6zel diyet listeleri olu\u015fturabildi\u011fini ancak bunun belirli s\u0131n\u0131rlar\u0131 oldu\u011funu vurgulayan \u00c7evik, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n \u201cBu uygulamalar matematiksel olarak harika listeler \u00e7\u0131karabiliyor; boy, kilo, ya\u015f ve hedef girildi\u011finde saniyeler i\u00e7inde bir kalori ve makro hesab\u0131 yapabiliyor. Ancak burada kritik bir ayr\u0131m var: Ger\u00e7ek anlamda \u2018ki\u015fiye \u00f6zel\u2019 olmak, sadece rakamlardan ibaret de\u011fildir. Yapay zeka sizin o g\u00fcnk\u00fc stres seviyenizi, duygusal yeme krizinizi, \u00e7ocukluktan gelen damak tad\u0131n\u0131z\u0131 ya da o yeme\u011fi yapacak vaktinizin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak anlamland\u0131ramaz. Dolay\u0131s\u0131yla teknik olarak bir liste olu\u015fturabilir ama bu liste ruhsuz ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fck bir liste olur. Bu y\u00fczden, teknoloji \u2018veriye dayal\u0131\u2019 k\u0131sm\u0131 \u00e7ok iyi yap\u0131yor; \u2018insana dayal\u0131\u2019 k\u0131sm\u0131 i\u00e7in diyetisyeniniz hala vazge\u00e7ilmez.\u201d<\/p>\n Diyetisyenin yerini almayacak, g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131racak<\/strong><\/p>\n Yapay zek\u00e2n\u0131n diyetisyenlerin yerini al\u0131p alamayaca\u011f\u0131n\u0131 da de\u011ferlendiren Ekin \u00c7evik, \u201c\u2019Yapay zek\u00e2y\u0131 kullanan diyetisyen, kullanmayan\u0131n yerini al\u0131r\u2019 gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmek daha ger\u00e7ek\u00e7i. Beslenme, sadece taba\u011fa ne koydu\u011fumuzla ilgili de\u011fil; tamamen psikoloji, motivasyon, \u015fefkat ve insan ili\u015fkisiyle ilgilidir. Bir dan\u0131\u015fan\u0131n \u2018Bug\u00fcn \u00e7ok mutsuzdum ve diyeti bozdum\u2019 dedi\u011finde duymak istedi\u011fi \u015fey bir algoritman\u0131n so\u011fuk uyar\u0131s\u0131 de\u011fil, diyetisyeninin onu anlayan, yarg\u0131lamayan empati dolu sesidir. \u00d6te yandan bir hastan\u0131n anoreksiya gibi bir yeme bozuklu\u011fuyla m\u00fccadelesi, kronik bir hastal\u0131k y\u00f6netimi ya da anne s\u00fct\u00fc d\u00f6nemindeki beslenme dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131; bunlar empati, klinik deneyim ve etik sorumluluk gerektiren s\u00fcre\u00e7ler. Yapay zek\u00e2 bu alanlarda yard\u0131mc\u0131 olabilir, ancak sorumlulu\u011fu \u00fcstlenemez. \u0130\u015fin bir di\u011fer kritik boyutu da \u015fu: bir bireyin yapay zekadan do\u011fru ve g\u00fcvenli bir beslenme \u00f6nerisi alabilmesi i\u00e7in bile, ona neyi nas\u0131l soraca\u011f\u0131n\u0131 bilmesi, yani do\u011fru komutlar\u0131 (prompt) kurgulayabilmesi gerekir. Bunun yolu da belirli bir beslenme okuryazarl\u0131\u011f\u0131 ve temel bilgi d\u00fczeyine sahip olmaktan ge\u00e7er. Toplumda bu do\u011fru beslenme bilincini ve e\u011fitimini in\u015fa edebilecek tek meslek grubu ise diyetisyenlerdir. Yani yapay zekay\u0131 do\u011fru y\u00f6nlendirmek i\u00e7in bile yine bir diyetisyenin rehberli\u011fine ve e\u011fitimine ihtiya\u00e7 vard\u0131r.\u201d dedi.<\/p>\n Pop\u00fclist i\u00e7erikler biyokimyasal ger\u00e7eklikle \u00e7eli\u015fiyor\u2026<\/strong><\/p>\n Sosyal medyada h\u0131zla yay\u0131lan beslenme \u00f6nerilerine kar\u015f\u0131 da uyar\u0131larda bulunan Ekin \u00c7evik, \u201cSosyal medyada ‘beslenme uzman\u0131’ olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kan isimlerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn beslenme alan\u0131nda herhangi bir e\u011fitimi bulunmuyor. Viral olan i\u00e7erik genellikle bilimsel de\u011fil, ilgi \u00e7ekici olan. \u2018Tek bir besin kanseri iyi eder\u2019 ya da \u20183 g\u00fcnde 5 kilo verdim\u2019 gibi iddialar ve pop\u00fclist i\u00e7erikler biyokimyasal ger\u00e7eklikle \u00e7eli\u015fmekte. Dolay\u0131s\u0131 ile g\u00fcvenilir beslenme bilgisi i\u00e7in T\u00fcrkiye Diyetisyenler Derne\u011fi, Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 kaynakl\u0131 i\u00e7erikler veya diyetisyen unvanl\u0131 profesyonellerin payla\u015f\u0131mlar\u0131 tercih edilmeli.\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n Gelece\u011fin diyetisyeni veri okuryazar\u0131 olacak<\/strong><\/p>\n Beslenme alan\u0131nda dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn h\u0131zlanaca\u011f\u0131n\u0131 belirten Ekin \u00c7evik, \u201cGelece\u011fin diyetisyenlerinin temel bilim e\u011fitiminin yan\u0131nda veri okuryazarl\u0131\u011f\u0131na sahip olmas\u0131 gerekecek. Yapay zek\u00e2 ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ne s\u00f6yledi\u011fini anlamak kadar ne zaman yan\u0131labilece\u011fini bilmek de kritik. Telebeslenme dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, dijital takip ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yorumlanmas\u0131 ve sosyal medya ileti\u015fimi de m\u00fcfredatlara girmesi gereken alanlar. Ama bunlar\u0131n hepsi teknik beceri; \u00fcst\u00fcne insan anlay\u0131\u015f\u0131, etik fark\u0131ndal\u0131k ve bilimsel ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnce mutlaka eklenmeli. Teknolojiden korkmayan, aksine teknolojiyi arkas\u0131na r\u00fczg\u00e2r olarak alan diyetisyenler gelece\u011fe y\u00f6n verecek.\u201d ifadesinde bulundu.<\/p>\n ChatGPT ve benzeri ara\u00e7lar bilgi verebilir ama tedavi sunamaz<\/strong><\/p>\n ChatGPT, Gemini ve benzeri yapay zek\u00e2 ara\u00e7lar\u0131n\u0131n beslenme alan\u0131ndaki kullan\u0131m\u0131na da de\u011finen Beslenme Uzm. Ekin \u00c7evik, \u201cBu ara\u00e7lar, internetteki milyarlarca veriyi tarayarak size genel bir ortalama sunar. Dolay\u0131s\u0131 ile genel beslenme bilgisini aktarmak, diyet kavramlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak ve fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmak i\u00e7in olduk\u00e7a kullan\u0131\u015fl\u0131d\u0131r. Ancak bunlar t\u0131bbi m\u00fcdahale de\u011fildir. Kronik bir hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131z (\u00f6rne\u011fin diyabet, b\u00f6brek yetmezli\u011fi, tansiyon) varsa veya hamileyseniz, bu ara\u00e7lar\u0131n \u00fcretece\u011fi genel ge\u00e7er bir diyet listesi sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ciddi \u015fekilde tehlikeye atabilir. Yapay zeka ara\u00e7lar\u0131 beslenme okuryazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmak, pratik tarif fikirleri almak i\u00e7in keyiflidir ama sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 emanet edip harfiyen uygulanacak bir diyet merci de\u011fildir.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n Gelecekte herkesin bir dijital beslenme asistan\u0131 olabilir<\/strong><\/p>\n Gelecekte dijital beslenme asistanlar\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline gelebilece\u011fini belirten Ekin \u00c7evik, \u201cTeknoloji \u015fu an y\u00fcksek gelirli \u00fclkelerde ve refah d\u00fczeyi y\u00fcksek n\u00fcfuslarda yo\u011funla\u015f\u0131yor. Oysa beslenme problemleri en \u00e7ok ekonomik e\u015fitsizli\u011fin oldu\u011fu yerlerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u0130deal senaryo \u015fu: dijital ara\u00e7lar diyetisyene ula\u015famayan insanlara temel beslenme rehberli\u011fi sa\u011flarken, karma\u015f\u0131k vakalar i\u00e7in nitelikli uzman deste\u011fi de herkes i\u00e7in eri\u015filebilir olsun. Teknoloji tek ba\u015f\u0131na bu denklemi \u00e7\u00f6zemez; sa\u011fl\u0131k politikalar\u0131 ve e\u011fitim yat\u0131r\u0131mlar\u0131 da e\u015fit \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6nemli.\u201d \u015feklinde s\u00f6zlerini tamamlad\u0131.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi Sa\u011fl\u0131k Bilimleri Fak\u00fcltesi Beslenme ve Diyetetik B\u00f6l\u00fcm\u00fcnden Ar\u015f.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21481,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-21480","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21480","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21480"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21480\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21482,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21480\/revisions\/21482"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21481"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21480"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21480"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21480"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}