{"id":30165,"date":"2026-08-25T18:50:25","date_gmt":"2026-08-25T18:50:25","guid":{"rendered":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/2026\/08\/25\/beyni-gereksiz-bilgilerden-arindirmak\/"},"modified":"2026-08-25T18:50:25","modified_gmt":"2026-08-25T18:50:25","slug":"beyni-gereksiz-bilgilerden-arindirmak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/2026\/08\/25\/beyni-gereksiz-bilgilerden-arindirmak\/","title":{"rendered":"Beyni Gereksiz Bilgilerden Ar\u0131nd\u0131rmak"},"content":{"rendered":"

Anahtar\u0131n\u0131z\u0131 nereye koydu\u011funuzu unutuyor, bir odaya girince neden orada oldu\u011funuzu hat\u0131rlayam\u0131yor ya da y\u0131llar \u00f6nce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir olay\u0131 t\u00fcm ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla an\u0131msarken d\u00fcn tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z ki\u015finin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karam\u0131yor musunuz? Bu durum \u00e7o\u011fu zaman endi\u015fe yaratsa da uzmanlara g\u00f6re unutkanl\u0131k her zaman hastal\u0131k belirtisi de\u011fil. Aksine, beynin gereksiz bilgileri ay\u0131klamas\u0131, \u00f6nemli an\u0131lar\u0131 korumas\u0131 ve yeni bilgileri \u00f6\u011frenebilmesi i\u00e7in \u201cunutma\u201d mekanizmas\u0131na ihtiyac\u0131 var.<\/em><\/strong><\/p>\n

Peki, beyin bazen neden ger\u00e7ekten gereksiz g\u00f6r\u00fcnen bilgileri ya da y\u0131llarca etkisinden \u00e7\u0131kamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z travmatik an\u0131lar\u0131 da sakl\u0131yor? Ac\u0131badem \u00dcniversitesi Psikoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Murat Kurt’a g\u00f6re bunun temel nedenlerinden biri, beynin s\u0131k tekrar edilen ve duygusal a\u00e7\u0131dan \u00f6nem ta\u015f\u0131yan bilgileri daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde peki\u015ftirmesi. Bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, bir endi\u015fe ya da olumsuz bir deneyim zihinde ne kadar s\u0131k tekrar edilirse, ilgili sinir a\u011flar\u0131 da o kadar s\u0131k etkinle\u015fiyor. \u00d6zellikle bu tekrarlar g\u00fc\u00e7l\u00fc duygularla birlikte oldu\u011funda, beyin bu bilgileri \u00f6ncelikli olarak i\u015flemeye e\u011filim g\u00f6steriyor ve an\u0131lar daha kal\u0131c\u0131 hale gelebiliyor. Bu nedenle travmatik ya\u015fant\u0131lar ya da s\u00fcrekli zihni me\u015fgul eden olumsuz d\u00fc\u015f\u00fcnceler zaman i\u00e7inde tamamen ortadan kalkmak yerine daha kolay hat\u0131rlanabiliyor ve uygun ipu\u00e7lar\u0131yla yeniden tetiklenebiliyor. Yani bazen \u00f6nemsiz g\u00f6r\u00fcnen ayr\u0131nt\u0131lar akl\u0131m\u0131zda kal\u0131rken, ger\u00e7ekten \u00f6\u011frenmek istedi\u011fimiz bilgileri kolayca unutabiliyoruz. Prof. Dr. Murat Kurt, beynin gereksiz y\u00fck\u00fcn\u00fc hafifletmeye ve haf\u0131zay\u0131 daha verimli kullanmaya yard\u0131mc\u0131 olacak \u00f6nemli \u00f6neriler payla\u015f\u0131yor\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Beynin bilgiyi kal\u0131c\u0131 hale getirmesinin, sadece ka\u00e7 kez kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na de\u011fil, o bilgiye ne kadar dikkat edildi\u011fine ve derinlikle i\u015flendi\u011fine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa dikkat \u00e7eken Prof. Dr. Murat Kurt, dijital ortamda defalarca kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7eriklerin \u00e7o\u011funun asl\u0131nda haf\u0131zada kal\u0131c\u0131 bir iz b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyor. Prof. Dr. Murat Kurt, \u201cTekrar, \u00f6zellikle dikkat ve anlaml\u0131 i\u015flemeyle birlikte oldu\u011funda bellek izini g\u00fc\u00e7lendirir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, dijital ortamda h\u0131zla t\u00fcketilen i\u00e7erikler \u00e7o\u011fu zaman y\u00fczeysel d\u00fczeyde i\u015flendi\u011fi i\u00e7in ayn\u0131 etkiyi olu\u015fturmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc kayd\u0131rarak t\u00fcketti\u011fimiz her ekran, beynin bilgiyi derinlemesine i\u015flemesini gerektirecek ko\u015fullar\u0131 olu\u015fturmaz; tam tersine, \u00e7o\u011fu i\u00e7erik y\u00fczeysel bir dikkat d\u00fczeyinde i\u015flenip h\u0131zla yerini bir sonrakine b\u0131rak\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla zihni bu t\u00fcr y\u00fczeysel tekrarlarla doldurmak, haf\u0131zay\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek yerine gereksiz bili\u015fsel y\u00fck\u00fc art\u0131rarak as\u0131l \u00f6nemli bilgilerin etkili bi\u00e7imde i\u015flenmesini zorla\u015ft\u0131rabilir. Bu nedenle gereksiz bili\u015fsel y\u00fck\u00fc azaltacak al\u0131\u015fkanl\u0131klar geli\u015ftirmek b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor\u201d diyor\u2026<\/p>\n

Unutmak Beynin Hatas\u0131 De\u011fil, En \u00d6nemli Becerilerinden Biri<\/strong><\/p>\n

Prof. Dr. Murat Kurt, \u201cG\u00fcn\u00fcm\u00fczde dijital d\u00fcnyan\u0131n sundu\u011fu s\u0131n\u0131rs\u0131z bilgi ak\u0131\u015f\u0131, s\u00fcrekli bildirimler, stres, d\u00fczensiz uyku ve \u00e7oklu g\u00f6rev yapma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 haf\u0131zam\u0131z\u0131 her zamankinden daha fazla zorluyor. Ekranda kayd\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z her i\u00e7erik saniyeler i\u00e7inde bir sonrakiyle yer de\u011fi\u015ftiriyor; bir\u00e7ok i\u00e7erik derinlemesine i\u015flenemeden yerini bir sonrakine b\u0131rak\u0131yor. Eskiden zihnin d\u0131\u015f uyaranlardan uzak kalabildi\u011fi k\u0131sa dinlenme anlar\u0131 daha fazlayd\u0131. \u015eimdi ise y\u00fcr\u00fcrken, beklerken, yemek yerken bile telefon ekran\u0131na bak\u0131yoruz. S\u00fcrekli uyaranlara maruz kalmak, beynin \u00f6nemli bilgileri derinlemesine i\u015flemesini ve dikkatin yeniden d\u00fczenlenmesini zorla\u015ft\u0131rabiliyor\u201d \u015feklinde konu\u015fuyor.<\/p>\n

Prof. Dr. Murat Kurt, haf\u0131zan\u0131n san\u0131lan\u0131n aksine kusursuz \u00e7al\u0131\u015fan bir kay\u0131t cihaz\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek \u015fu de\u011ferlendirmede bulunuyor: \u201c\u0130nsan beyni her g\u00fcn milyonlarca uyaranla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor. E\u011fer bunlar\u0131n tamam\u0131n\u0131 ayn\u0131 ayr\u0131nt\u0131yla saklasayd\u0131k, yeni bilgi \u00f6\u011frenmek ve do\u011fru karar vermek \u00e7ok daha zor olurdu; \u00e7\u00fcnk\u00fc zihin, ger\u00e7ekten \u00f6nemli olan\u0131 bulmak i\u00e7in s\u00fcrekli gereksiz ayr\u0131nt\u0131lar aras\u0131nda kaybolurdu. Bu y\u00fczden beynimiz, \u00f6nemli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bilgileri g\u00fc\u00e7lendirirken ihtiya\u00e7 duyulmayan ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 eleme e\u011filimindedir. Dolay\u0131s\u0131yla unutmak, \u00e7o\u011fu zaman bozuk de\u011fil, tam tersine sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan bir haf\u0131zan\u0131n do\u011fal ve gerekli bir sonucudur.\u201d<\/p>\n

\u201cBeyin bir depo de\u011fil, bir edit\u00f6rd\u00fcr\u201d diyen Prof. Dr. Murat Kurt\u2019a g\u00f6re haf\u0131za yaln\u0131zca bilgiyi depolam\u0131yor; dikkat, duygu, anlam ve tekrar gibi bir\u00e7ok fakt\u00f6r\u00fcn etkisiyle s\u00fcrekli olarak yeniden d\u00fczenleniyor, hatta her hat\u0131rlama an\u0131nda bir bak\u0131ma yeniden yaz\u0131l\u0131yor. Bu nedenle g\u00fc\u00e7l\u00fc bir haf\u0131za kadar, \u201cdo\u011fru bilgiyi tutup gereksizini b\u0131rakabilme\u201d becerisi de bili\u015fsel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

Prof. Dr. Murat Kurt, bu do\u011fal unutman\u0131n, \u00f6rne\u011fin travma sonras\u0131 haf\u0131za kayb\u0131 ya da demans gibi durumlarda g\u00f6r\u00fclen patolojik unutmadan farkl\u0131 oldu\u011funun da alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor: \u201cBurada bahsetti\u011fimiz, beynin g\u00fcnl\u00fck i\u015fleyi\u015finde kendili\u011finden ger\u00e7ekle\u015fen, i\u015flevsel bir s\u00fczme mekanizmas\u0131. Hastal\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 haf\u0131za kay\u0131plar\u0131yla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131.\u201d<\/p>\n

Neden Odaya Girince Ne Yapaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 Unutuyoruz?<\/strong><\/h2>\n

Hemen herkesin zaman zaman ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu durumun bilimsel bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 var. Psikoloji literat\u00fcr\u00fcnde \u201ckap\u0131 e\u015fi\u011fi etkisi\u201d (doorway effect) olarak bilinen bu olgu, bir ortamdan di\u011ferine ge\u00e7ildi\u011finde beynin i\u00e7inde bulundu\u011fu ba\u011flam\u0131 g\u00fcncellemesiyle ili\u015fkilendiriliyor. Yeni bir ortama ge\u00e7ildi\u011finde, o s\u0131rada \u00e7al\u0131\u015fma belle\u011finde tutulan bilgi dikkatin oda\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kabiliyor ve ne yapmak i\u00e7in odaya girdi\u011fimizi k\u0131sa s\u00fcreli\u011fine unutabiliyoruz. \u0130lgin\u00e7 olan \u015fu ki, bu etki tek ba\u015f\u0131na, herhangi bir dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 olmadan bile ortaya \u00e7\u0131kabiliyor. Sadece bir kap\u0131dan ge\u00e7mek bile beynin adeta \u201csayfay\u0131 \u00e7evirmi\u015f\u201d gibi yeni ba\u011flama odaklanmas\u0131na yol a\u00e7abiliyor.<\/p>\n

Prof. Dr. Murat Kurt, yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fma temposu, s\u0131k dikkat b\u00f6l\u00fcnmesi ve ayn\u0131 anda bir\u00e7ok i\u015fle ilgilenme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu t\u00fcr unutkanl\u0131klar\u0131 daha s\u0131k ya\u015fan\u0131r hale getirebildi\u011fini belirterek \u015f\u00f6yle diyor: \u201cSorun \u00e7o\u011fu zaman haf\u0131zada de\u011fil, dikkattedir. Bir i\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken telefon bildirimi geliyor, ard\u0131ndan ba\u015fka biriyle konu\u015fuyoruz, sonra ba\u015fka bir odaya ge\u00e7iyoruz. Dikkat s\u00fcrekli b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnde, \u00e7al\u0131\u015fma belle\u011finde tutulan bilgiye eri\u015fmek zorla\u015fabiliyor. Bu nedenle ne yapmak i\u00e7in odaya girdi\u011fimizi birka\u00e7 saniyeli\u011fine unutabiliyoruz. \u00c7o\u011fu zaman birka\u00e7 saniye durup yeniden odakland\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ya da bulundu\u011fumuz ba\u011flam\u0131 hat\u0131rlatan bir ipucu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde bilgi tekrar akl\u0131m\u0131za geliyor\u201d\u2026<\/p>\n

Peki Ne Zaman Endi\u015felenmeliyiz?<\/strong><\/h2>\n

Burada \u00f6nemli olan, do\u011fal unutkanl\u0131k ile t\u0131bbi de\u011ferlendirme gerektirebilecek unutkanl\u0131\u011f\u0131 birbirinden ay\u0131rabilmek. Toplumda en yayg\u0131n yanl\u0131\u015f inan\u0131\u015flardan biri, her unutkanl\u0131\u011f\u0131n ya\u015flanma ya da demans\u0131n habercisi oldu\u011funun d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi. Oysa zaman zaman isim unutmak, anahtar\u0131n yerini kar\u0131\u015ft\u0131rmak ya da randevular\u0131 hat\u0131rlamakta gecikmek \u00e7o\u011fu zaman normal kabul edilebilir. As\u0131l dikkat edilmesi gereken durum ise unutkanl\u0131\u011f\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131 belirgin bi\u00e7imde etkilemesi; ayn\u0131 sorular\u0131n s\u0131k s\u0131k sorulmas\u0131, tan\u0131d\u0131k ortamlarda y\u00f6n bulmakta zorlan\u0131lmas\u0131 ya da para y\u00f6netimi gibi g\u00fcnl\u00fck i\u015fleri yerine getirmede g\u00fc\u00e7l\u00fck ya\u015fanmas\u0131d\u0131r.<\/h2>\n

Prof. Dr. Murat Kurt, \u201cHer unutkanl\u0131\u011f\u0131 hastal\u0131k olarak de\u011ferlendirmek do\u011fru de\u011fil. Uykusuzluk, depresyon, kronik stres, yo\u011fun i\u015f temposu, baz\u0131 ila\u00e7lar ve dikkat da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 da haf\u0131zay\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkileyebilir. Ancak unutkanl\u0131k ki\u015finin g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n\u0131 belirgin bi\u00e7imde aksatmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda ya da zaman i\u00e7inde giderek k\u00f6t\u00fcle\u015fti\u011finde mutlaka bir uzmana ba\u015fvurulmal\u0131d\u0131r\u201d diyor.<\/h2>\n

K\u00f6t\u00fc An\u0131lar\u0131n Olumsuz Etkisini Azaltmak M\u00fcmk\u00fcn<\/strong><\/h2>\n

Travmatik ya da olumsuz an\u0131lar\u0131 tamamen silmek g\u00fcn\u00fcm\u00fczde m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ancak psikoloji ve n\u00f6robilim alan\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmalar, bu an\u0131lar\u0131n ki\u015fide olu\u015fturdu\u011fu duygusal y\u00fck\u00fcn, azalt\u0131labilece\u011fini g\u00f6steriyor. Prof. Dr. Murat Kurt\u2019a g\u00f6re ama\u00e7 unutmak de\u011fil, an\u0131n\u0131n ya\u015fam \u00fczerindeki etkisini azaltmak olmal\u0131: \u201c\u0130nsan beyni k\u00f6t\u00fc an\u0131lar\u0131 tamamen silmek yerine onlar\u0131n duygusal y\u00fck\u00fcn\u00fc zaman i\u00e7inde yeniden d\u00fczenleyebilir. Psikoterapi, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ba\u015f etme y\u00f6ntemleri ve gerekti\u011finde profesyonel destek sayesinde ki\u015finin an\u0131yla kurdu\u011fu ili\u015fki de\u011fi\u015febilir.\u201d<\/p>\n

Peki genel olarak haf\u0131zam\u0131z\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 tutmak i\u00e7in neler yapabiliriz? Prof. Dr. Murat Kurt, \u00f6zellikle ya\u015fam boyu \u00f6\u011frenmenin ve zihinsel olarak aktif kalman\u0131n hem gen\u00e7 hem de ileri ya\u015flarda bili\u015fsel i\u015flevlerin korunmas\u0131na \u00f6nemli katk\u0131 sa\u011flayabilece\u011fini belirterek \u015fu \u00f6nerilerde bulunuyor: \u201cHaf\u0131zay\u0131 korumak i\u00e7in tek bir mucize y\u00f6ntem yok. Kaliteli uyku ve haftada en az 150 dakika orta yo\u011funlukta fiziksel aktivite yapmak olduk\u00e7a \u00f6nemli. Bunun yan\u0131nda beynimizi yeni deneyimlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmam\u0131z, yeni beceriler \u00f6\u011frenmemiz ve zaman zaman g\u00fcnl\u00fck rutinimizin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmam\u0131z zihinsel esnekli\u011fi destekliyor. G\u00fc\u00e7l\u00fc sosyal ili\u015fkiler kurmak ve s\u00fcrd\u00fcrmek, Akdeniz tipi gibi dengeli beslenme modellerini benimsemek, stresi etkili \u015fekilde y\u00f6netmek ve \u00f6zellikle odaklanma gerektiren i\u015flerde dikkati s\u0131k s\u0131k b\u00f6len \u00e7al\u0131\u015fma al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak da beyin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 destekleyen temel ya\u015fam al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131yor. Haf\u0131zay\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in mucize y\u00f6ntemler aramak yerine beynimizi koruyan ya\u015fam al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na odaklanmal\u0131y\u0131z. D\u00fczenli uyku, fiziksel hareket, zihinsel merak, sosyal ya\u015fam ve odaklanarak \u00f6\u011frenme, haf\u0131zam\u0131z i\u00e7in yapabilece\u011fimiz en de\u011ferli yat\u0131r\u0131mlard\u0131r. Unutmayal\u0131m; iyi \u00e7al\u0131\u015fan bir beyin sadece hat\u0131rlayan de\u011fil, gerekti\u011finde unutabilen beyindir\u201d\u2026<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anahtar\u0131n\u0131z\u0131 nereye koydu\u011funuzu unutuyor, bir odaya girince neden orada oldu\u011funuzu hat\u0131rlayam\u0131yor ya da y\u0131llar \u00f6nce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir olay\u0131 t\u00fcm ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla an\u0131msarken d\u00fcn tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z ki\u015finin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karam\u0131yor musunuz? Bu durum \u00e7o\u011fu zaman endi\u015fe yaratsa da uzmanlara g\u00f6re unutkanl\u0131k her zaman hastal\u0131k belirtisi de\u011fil.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30166,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-30165","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30165","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30165"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30165\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30167,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30165\/revisions\/30167"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30166"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30165"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30165"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30165"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}