{"id":3593,"date":"2026-03-14T11:22:37","date_gmt":"2026-03-14T11:22:37","guid":{"rendered":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/2026\/03\/14\/filtre-yetmez-dijital-hijyen-onemli\/"},"modified":"2026-03-14T11:22:38","modified_gmt":"2026-03-14T11:22:38","slug":"filtre-yetmez-dijital-hijyen-onemli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/2026\/03\/14\/filtre-yetmez-dijital-hijyen-onemli\/","title":{"rendered":"Filtre yetmez, dijital hijyen \u00f6nemli!"},"content":{"rendered":"<p> \u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi NP\u0130STANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Zeynep Bet\u00fcl Alp,<strong>\u00a0<\/strong>mavi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n \u00e7ocuk, ergen ve yeti\u015fkin beyni \u00fczerindeki etkileri, uyku, dikkat ve n\u00f6rolojik sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan riskleri ve dijital hijyenin \u00f6nemi hakk\u0131nda bilgi verdi.\u00a0<\/p>\n<p><strong>Mavi \u0131\u015f\u0131k, beyni uyan\u0131k tutar ve sirkadiyen ritmi bozar!<\/strong><\/p>\n<p>Mavi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n, g\u00f6z\u00fcn retina tabakas\u0131ndaki \u2018intrinsically photosensitive retinal ganglion cells\u2019 (ipRGC) olarak adland\u0131r\u0131lan \u00f6zel h\u00fccreleri uyard\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktaran Klinik Psikolog Zeynep Bet\u00fcl Alp, \u201cBu h\u00fccreler, do\u011frudan beynin ana biyolojik saati olan hipotalamustaki suprakiyazmatik \u00e7ekirde\u011fe (SCN) sinyal g\u00f6nderir. Bu s\u00fcre\u00e7, epifiz bezinden salg\u0131lanan ve uyku-uyan\u0131kl\u0131k d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc d\u00fczenleyen melatonin hormonunu bask\u0131lar.\u201d dedi.<\/p>\n<p>N\u00f6robiyolojik d\u00fczeyde mavi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n, beyni \u2018g\u00fcnd\u00fcz modunda\u2019 tutarak uyan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Alp, kronik maruziyetin sirkadiyen ritmin bozulmas\u0131na ve kortizol sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131n dengesizle\u015fmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydetti.<\/p>\n<p><strong>Ergenlerde mavi \u0131\u015f\u0131k, uyku kalitesini yeti\u015fkinlerden daha fazla d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr!\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7ocuk ve ergen beyninde mavi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n etkilerinin yeti\u015fkinlerden farkl\u0131 oldu\u011funa dikkat \u00e7eken\u00a0Klinik Psikolog Zeynep Bet\u00fcl Alp, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n<p>\u201c\u00c7ocuk ve ergenlerin lensleri yeti\u015fkinlere g\u00f6re \u00e7ok daha \u015feffaft\u0131r, bu da retinaya daha fazla mavi \u0131\u015f\u0131k s\u0131zmas\u0131na neden olur. N\u00f6robilimsel a\u00e7\u0131dan daha kritik olan durum ise, ergen beyninin prefrontal korteks geli\u015fimi ve sirkadiyen hassasiyetidir. Ergenlerde melatoninin ge\u00e7 salg\u0131lanma e\u011filimi (delayed sleep phase), mavi \u0131\u015f\u0131kla birle\u015fti\u011finde uyku kalitesini yeti\u015fkinlere oranla \u00e7ok daha sert bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Bu durum, yaln\u0131zca yorgunlu\u011fa de\u011fil, ayn\u0131 zamanda beyin geli\u015fiminin temel ta\u015f\u0131 olan sinaptik budanma s\u00fcre\u00e7lerinin aksamas\u0131na da neden olabilir.\u201d<\/p>\n<p><strong>Mavi \u0131\u015f\u0131k ve h\u0131zl\u0131 dijital i\u00e7erikler, beyni s\u00fcrekli uyar\u0131r ve mental yorgunlu\u011fa yol a\u00e7ar!\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Mavi \u0131\u015f\u0131k ve dijital uyarana maruz kalman\u0131n, beyin yorgunlu\u011fu (mental fatigue) ile ili\u015fkili oldu\u011funu dile getiren Alp, \u201c\u2018Ekran yorgunlu\u011fu\u2019 dedi\u011fimiz fenomen, sadece g\u00f6z kaslar\u0131n\u0131n yorulmas\u0131 de\u011fil, beynin bili\u015fsel y\u00fck\u00fcn\u00fcn (cognitive load) a\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r.\u201d dedi.<\/p>\n<p>Alp, \u201cMavi \u0131\u015f\u0131k uyan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yapay olarak tetiklerken, dijital i\u00e7eriklerin h\u0131zl\u0131 ak\u0131\u015f\u0131 beyni s\u00fcrekli bir \u2018y\u00f6nlendirilmi\u015f dikkat\u2019 (directed attention) modunda tutar. Bu durum, n\u00f6rotransmitter depolar\u0131n\u0131n (\u00f6zellikle dopamin) h\u0131zla t\u00fcketilmesine ve prefrontal kortekste y\u00f6netici i\u015flevlerin zay\u0131flamas\u0131na, yani mental yorgunlu\u011fa yol a\u00e7ar.\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapt\u0131.<\/p>\n<p><strong>Mavi \u0131\u015f\u0131k, beynin gece temizlenme mekanizmas\u0131n\u0131 bozabilir!\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Migren veya epilepsi gibi n\u00f6rolojik hastal\u0131klarda mavi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n etkileri hakk\u0131nda bilgi veren\u00a0Klinik Psikolog Zeynep Bet\u00fcl Alp, \u201cKlinik pratikte, \u00f6zellikle migren hastalar\u0131nda fotofobi (\u0131\u015f\u0131\u011fa duyarl\u0131l\u0131k) \u00e7ok yayg\u0131n g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Mavi \u0131\u015f\u0131k, a\u011fr\u0131 iletiminde rol oynayan talamik n\u00f6ronlar\u0131 aktive ederek migren ataklar\u0131n\u0131 tetikleyebilir veya \u015fiddetini art\u0131rabilir. Epilepside ise durum daha spesifiktir; \u0131\u015f\u0131\u011fa duyarl\u0131 (fotosensitif) epilepsisi olan bireylerde y\u00fcksek kontrastl\u0131 ve titre\u015fimli dijital ekranlar n\u00f6bet e\u015fi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcrebilir.\u201d dedi.<\/p>\n<p>\u2018Dijital beyin sisi\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan dikkat da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve zihinsel bulan\u0131kl\u0131kta mavi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n rol\u00fcne de de\u011finen Alp, \u201cBeyin sisi, n\u00f6roinflamatuar s\u00fcre\u00e7ler ve uyku kalitesindeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn bir yan \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Mavi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n sirkadiyen ritmi bozmas\u0131, beynin geceleri kendisini temizleme mekanizmas\u0131 olan glinfatik sistemin tam performansla \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engeller. At\u0131k \u00fcr\u00fcnlerin temizlenemedi\u011fi bir beyin, ertesi g\u00fcn odaklanma g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc, k\u0131sa s\u00fcreli bellek zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 ve zihinsel bulan\u0131kl\u0131kla reaksiyon verir.\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n<p><strong>Erken ya\u015fta yo\u011fun erken ekran kullan\u0131m\u0131, beyin geli\u015fimini etkileyebilir!<\/strong><\/p>\n<p>Erken ya\u015fta yo\u011fun ekran kullan\u0131m\u0131n\u0131n, geli\u015fmekte olan beyin \u00fczerinde nas\u0131l etkiler b\u0131rakabilece\u011fini a\u00e7\u0131klayan Alp, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n<p>\u201cErken \u00e7ocukluk d\u00f6nemi, beynin n\u00f6roplastisitesinin en y\u00fcksek oldu\u011fu evredir. Bu d\u00f6nemde ekran \u00fczerinden gelen yo\u011fun mavi \u0131\u015f\u0131k ve h\u0131zl\u0131 dijital uyaranlar, beynin \u00f6d\u00fcl sistemini erken ya\u015fta manip\u00fcle eder. Literat\u00fcr, a\u015f\u0131r\u0131 maruziyetin beyaz madde b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerinde (\u00f6zellikle dil geli\u015fimi ve s\u00f6zel i\u015flemleme s\u00fcre\u00e7leriyle ilgili alanlarda) farkl\u0131l\u0131klara neden olabilece\u011fini g\u00f6steriyor. Ancak \u2018kal\u0131c\u0131\u2019 terimi yerine, geli\u015fimsel y\u00f6r\u00fcngenin de\u011fi\u015fmesi riskinden bahsetmek bilimsel olarak daha do\u011frudur.\u201d<\/p>\n<p><strong>Mavi \u0131\u015f\u0131k, DEHB\u2019de hiperaktiviteyi art\u0131rabilir, OSB\u2019de uykuya ge\u00e7i\u015fi zorla\u015ft\u0131rabilir!\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Otizm spektrum bozuklu\u011fu (OSB) veya dikkat eksikli\u011fi hiperaktivite bozuklu\u011fu (DEHB) olan \u00e7ocuklar\u0131n\u00a0sinir sistemlerinin duyusal uyaranlara kar\u015f\u0131 \u00e7ok daha hassas oldu\u011funa dikkat \u00e7eken\u00a0Klinik Psikolog Zeynep Bet\u00fcl Alp, \u201cMavi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n olu\u015fturdu\u011fu \u2018hiper-uyan\u0131kl\u0131k\u2019 hali, DEHB\u2019li \u00e7ocuklarda d\u00fcrt\u00fcselli\u011fi ve hiperaktiviteyi k\u00f6r\u00fckleyebilir. OSB\u2019li \u00e7ocuklarda ise uyku reg\u00fclasyonu zaten zorken, mavi \u0131\u015f\u0131k kaynakl\u0131 melatonin bask\u0131lanmas\u0131, uykuya ge\u00e7i\u015f s\u00fcre\u00e7lerini bir kriz haline getirebilir ve ertesi g\u00fcnk\u00fc duyusal i\u015fleme s\u00fcre\u00e7lerini olumsuz etkileyebilir.\u201d dedi.<\/p>\n<p><strong>As\u0131l koruyucu olan, filtreden ziyade dijital hijyen!\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Mavi \u0131\u015f\u0131k filtreli g\u00f6zl\u00fckler veya ekran filtrelerinin\u00a0birer \u2018sihirli de\u011fnek\u2019 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Alp, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle tamamlad\u0131:<\/p>\n<p>\u201cBunlar yaln\u0131zca destekleyici mekanizmalard\u0131r. Filtreler, retinaya ula\u015fan mavi \u0131\u015f\u0131k yo\u011funlu\u011funu azaltarak dijital g\u00f6z yorgunlu\u011funu hafifletebilir ve melatoninin tamamen bask\u0131lanmas\u0131n\u0131 bir nebze engelleyebilir. Ancak n\u00f6rolojik sa\u011fl\u0131k i\u00e7in as\u0131l koruyucu olan, filtreden ziyade dijital hijyendir. Yani uykudan en az 1-2 saat \u00f6nce ekranla ba\u011f\u0131 kesmek, hi\u00e7bir filtrenin veremeyece\u011fi n\u00f6rolojik onar\u0131m\u0131 sa\u011flar.\u201d<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi NP\u0130STANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Zeynep Bet\u00fcl Alp,\u00a0mavi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n \u00e7ocuk, ergen ve yeti\u015fkin beyni \u00fczerindeki etkileri, uyku, dikkat ve n\u00f6rolojik sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan riskleri ve dijital hijyenin \u00f6nemi hakk\u0131nda bilgi verdi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3594,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-3593","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3593","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3593"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3593\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3595,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3593\/revisions\/3595"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3594"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3593"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3593"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolay.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3593"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}